Citește› Daftar 6› Dialogul păsării cu vânătorul despre monahism și despre înțelesul monahismului pe care Mustafa (Pacea fie asupra lui) l-a interzis ummah-ului său, spunând: „Nu există monahism în Islam.”› Distih 503

M6:503 — همرهی نه کو بود خصم خرد / فرصتی جوید که جامهٔ تو برد

همرهی نه کو بود خصم خردفرصتی جوید که جامهٔ تو برد
✦ Redați acest beyt în Română

M6:503

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — din prelegerile sale înregistrate despre Masnavi

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: با کسی همراه نشو که دشمن عرد و دانش توست؛ او تنها در پی فرصتی می‌گردد تا لباس (عزت، آبرو یا دین) تو را برباید. معنا: این بیت دربارهٔ پرهیز از همنشینی با کسانی است که نه تنها برای رشد فکری و معنوی انسان مانع‌اند، بلکه قصد سوءاستفاده و آسیب رساندن به او را دارند.

شرح

مولانا، آن بزرگ راهبر معنوی، در این بیت به نکته‌ای حیاتی در سلوک معنوی و حتی زندگی روزمره اشاره می‌کند: انتخاب همراه. بی‌تردید، راه دین و معنا راهی‌ست پرفرازونشیب و «حازمی باید که مرد ره بود»، یعنی انسان باید اهل دوراندیشی و بصیرت باشد تا بتواند این مسیر را به سلامت طی کند. از این رو، انتخاب یاری همدل و همدرد و یکتاپرست که «همدل و همدرد و گویان احد» باشد، از واجبات است.

اما مولانا در اینجا از نوعی از همنشین برحذر می‌دارد که نه تنها کمکی به این راه نمی‌کند، بلکه خود عامل انحراف و آسیب است. «همرهی نه کو بود خصم خرد»؛ این همراه، صرفاً بی‌خرد یا ناآگاه نیست، بلکه خصم و دشمن عقل و بصیرت است. کسی که با خودِ جوهرهٔ دانش و استدلال سرِ ستیز دارد و به جای روشن‌بینی، تاریکی می‌آفریند. چنین فردی، بی‌تردید، در مواقع تصمیم‌گیری‌های حساس، به جای راهنمایی، گمراه خواهد کرد.

مهم‌تر آنکه، این گونه همراهان باطنی مکار دارند: «فرصتی جوید که جامهٔ تو برد.» «جامه» در اینجا تنها لباس مادی نیست؛ مولانا به تعبیر من، از آن غنیمت‌های معنوی و هویتی ما سخن می‌گوید. جامهٔ عزت، جامهٔ آبرو، جامهٔ دین، جامهٔ استقلال فکری. این همراهان، پنهانی در پی «عقبه‌ای» و «گردنه‌ای» در زندگی شما هستند تا در آنجایگاه ضعف و تنگنا، «نهبه‌ای» کنند و از شما «غارت» کنند. این غارت می‌تواند غارت آرامش، ایمان، یا حتی اعتماد به نفس و خودباوری شما باشد.

مولانا به صراحت چنین کسانی را «دشمن» می‌خواند، نه صرفاً دوست بد. او می‌گوید: «این چنین همراه، عدو دان، نه ولی». این سخن عمیق، تأکیدی بر این نکته است که دشمنی همیشه آشکار نیست، گاهی در لباس همراهی و دوستی رخ می‌نماید. چنین همراهی، حتی اگر ترسو باشد و «اشتردل»، همچون «راهزن» عمل می‌کند؛ با «درس»‌ها و بهانه‌تراشی‌هایش، شما را از راهتان باز می‌دارد و شجاعت شما را می‌رباید. او از بی‌شجاعتی و محافظه‌کاری خود برای توجیه بازگشت و دلسرد کردن شما استفاده می‌کند.

همچنین، مولانا در جای دیگری هشدار می‌دهد که آدم‌های «خرمن‌سوخته» و ناموفق، توان دیدن موفقیت دیگران را ندارند و از افروخته شدن شمع کسی شادمان نمی‌شوند. این نکته هم به نوعی بر «خصم خرد» بودن و میل به پایین کشیدن دیگران دلالت می‌کند. انتخاب همراه، بیش از آنکه بر اساس منافع زودگذر باشد، باید بر پایهٔ همسویی در مسیر رشد و فضیلت باشد. این، راهی است که انسان را از «غافلان خفته» دور می‌کند و به سوی «آگاهان» می‌برد.

نکات کلیدی

  • در انتخاب همراهان نهایت دقت را به خرج دهید؛ دشمنان خرد، مخفیانه در پی زیان‌رساندن هستند.
  • «خصم خرد» کسی است که با جوهرهٔ عقل و بصیرت شما سرِ ستیز دارد، نه صرفاً ناآگاه است.
  • «جامهٔ تو بردن» اشاره به غارت عزت، ایمان، آبرو یا استقلال فکری شماست، نه صرفاً دزدی مادی.
  • همراهان ترسو و محافظه‌کار (اشتردل) نیز در حکم راهزن‌اند، که با بهانه‌تراشی شما را از راه باز می‌دارند.
  • مولانا دشمنی را گاهی در لباس رفاقت می‌داند؛ هر که شما را از مسیر رشد باز دارد، عدو است.
  • همنشینی با افراد ناموفق و «خرمن‌سوخته» مانع رشد شما می‌شود، زیرا توان دیدن موفقیت دیگران را ندارند.

Sources: d6-s11 · 05:24:14 d6-s11 · 05:50:30 d6-s11 · 06:01:00 d6-s11 · 06:20:00

❋

به زبانِ تو — Limba ta · AI

❋

Discuție — Întreabă despre acest distih — răspuns din Masnavi, cu fiecare vers citat

Conversația ta rămâne pe acest dispozitiv, dacă nu o distribui.

Ce au întrebat cititorii

Nicio întrebare distribuită încă — a ta ar putea fi prima.