Читать Книга 1 Повиновение христиан визирю Бейт 401

M1:401 — وز صفیری باز دام اندر کشی / جمله را در داد و در داوَر کشی

وز صفیری باز دام اندر کشیجمله را در داد و در داوَر کشی
✦ Отобразить этот бейт на Русский

M1:401

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — из его записанных лекций по Маснави

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: و با یک سوت، باز همگان را به دام می‌کشی؛ همه را به سوی داد و داور بازمی‌گردانی.

معنا: خداوند با یک اشاره، روح‌هایی را که به طور موقت (مثلاً در خواب) آزاد شده بودند، دوباره به دام تن و جهان بازمی‌گرداند تا در قلمرو عدل او به زندگی و داوری ادامه دهند.

شرح

مولانا در این بیت، از بازگشت ارواح به کالبدهای خویش سخن می‌گوید، آن هم با تدبیر و صفیری از جانب خداوند. این را باید در امتداد آن روایاتی دید که خواب را برادر مرگ می‌خوانند؛ در خواب، روح از قید تن رها می‌شود، اما نه برای همیشه. خداوند، با «صفیری»، این روح‌های رها شده را دوباره به سوی «دام» تن و دنیا بازمی‌گرداند.

من این تصویر را بسیار روشن می‌یابم: گویی خداوند به مرغانی که اجازهٔ مرخصی موقت یافته‌اند، سوت می‌زند تا باز به دام بازگردند. «دام» در اینجا کنایه از همین کالبد جسمانی و جهان مادی است که روح، موقتاً در آن محبوس می‌شود. این بازگشت، بازگشت به قلمرو «داد و داور» است؛ یعنی هر بامدادی که روح به تن بازمی‌گردد، به عرصهٔ اعمال و مسئولیت‌ها بازمی‌گردد و تحت عدل و داوری پروردگار قرار می‌گیرد.

مولانا در جای دیگر، روح را به اسب و بدن را به زین تشبیه می‌کند: «اسب جان‌ها را کند عاری ز زین / سِرُّ النَومِ أَخُو المَوتِ است این». شب هنگام، زین (بدن) از روی اسب (روح) برداشته می‌شود و روح تا حدودی آزاد می‌گردد، اما صبحگاهان، دوباره این زین بر پشت اسب گذاشته می‌شود. این بیت نیز همین نکته را تأکید می‌کند که این جدایی موقت، برنامه‌ای الهی برای آماده‌سازی روح برای بازگشتی دوباره و ادامه‌دادن به مسیر تکامل در این عالم است.

با اینکه عارفان بزرگی چون عبدالقدوس گنگهی (که اقبال لاهوری از او نقل می‌کند) آرزو داشتند اگر به معراج می‌رفتند، هرگز باز نمی‌گشتند و مولانا نیز خود گهگاه از این «طوفان بیداری و هوش» می‌نالد و آرزو می‌کند کاش روحش چون اصحاب کهف برای همیشه حفظ می‌شد، اما باید دانست که این بیت به واقعیت چرخهٔ حیات و مرگ موقت (خواب) اشاره دارد که خود بخشی از تدبیر خداوند است. این بازگشت به دام، هرچند ممکن است برای روح سالک نوعی سنگینی بیاورد، اما بی‌شک هدفی الهی در پی دارد و آن ادامهٔ سیر به سوی حق و قرار گرفتن در بستر عدالت و داوری الهی است؛ جایی که هیچ عملی بی‌حساب نمی‌ماند.

نکات کلیدی

  • خواب، برادر مرگ است؛ جدایی موقتی روح از تن، با تدبیر الهی.
  • «صفیر» الهی، دعوت‌نامهٔ بازگشت روح به کالبد و جهان است.
  • «دام» در اینجا نماد بدن و جهان مادی است که روح باید به آن بازگردد.
  • بازگشت روح به دنیا، یعنی ورود دوباره به صحنهٔ اعمال و داوری الهی.
  • این چرخهٔ بازگشت، بخشی از برنامهٔ تکامل روح در مسیر حق است.

Sources: d1-s30 · 00:56:18 d1-s30 · 00:59:35

به زبانِ تو — Ваш язык · AI

Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited

Your conversation stays on this device unless you share it.

What readers asked

No questions shared yet — yours could be the first.