M2:2775 — آن غبین و درد بودی صد نماز / کو نماز و کو فروغ آن نیاز

این بیت، اوج استدلال شیطان در برابر معاویه است. شیطان توضیح می‌دهد که او را برای نماز بیدار کرده تا از یک خیر بزرگ‌تر محرومش کند. آن خیر بزرگ‌تر، نماز قضا شده نبود، بلکه درد و حسرت عمیقی بود که معاویه در اثر از دست دادن نماز جماعت احساس می‌کرد.

از دیدگاه مولوی، که از زبان شیطان بیان می‌شود، این «غبن و درد» و «نیاز» خالصانه، خود جوهر عبادت است. این حالت شکستگی و پشیمانی، نوری (فروغ) دارد که ارزش آن بسیار فراتر از انجام صدها نماز ظاهری و بدون سوز درونی است. شیطان می‌گوید: «آن آه و افسوس تو برای من از نماز خواندنت خطرناک‌تر بود، چون تو را به خدا نزدیک‌تر می‌کرد. من تو را بیدار کردم تا آن گوهر را از تو بگیرم و به جای آن، یک عمل ظاهری به تو بدهم.»

بنابراین، بیت تقابلی است میان «صورت» عبادت (نماز) و «معنای» آن (نیاز و سوز دل). مولوی به ما یادآوری می‌کند که ارزش اعمال به کیفیت باطنی و میزان اخلاص و احتیاجی است که بنده به درگاه خدا ابراز می‌کند، نه به کمیت و شکل ظاهری آنها.