M2:85 — تاسهٔ تو جذب نور چشم بود / تا بپیوندد به نور روز زود

Rumi menggunakan sebuah fenomena fisika sederhana untuk menjelaskan hukum spiritual yang lebih dalam: "yang serupa menarik yang serupa". Dalam beberapa bait sebelumnya, ia menjelaskan bahwa saat kau berada di tempat terang lalu memejamkan mata, kau akan merasakan semacam kegelisahan atau kerinduan (tāseh).

Bait ini menjelaskan penyebabnya: kegelisahan itu bukanlah sekadar perasaan psikologis, melainkan manifestasi dari "cahaya mata" (nūr-e chashm)—partikel cahaya yang diyakini ada di dalam organ penglihatan—yang secara alami tertarik dan ingin menyatu dengan sumbernya, yaitu "cahaya siang" (nūr-e rūz). Keduanya berasal dari jenis yang sama, dan perpisahan sementara ini menciptakan daya tarik yang terasa sebagai kegelisahan.

Ini adalah jembatan menuju argumen utamanya: sama seperti mata fisik yang merindukan cahaya fisik, "mata hati" (chashm-e del) juga memiliki cahaya spiritual yang merindukan Cahaya Ilahi yang tak terbatas. Kegelisahan spiritual kita adalah bukti bahwa jiwa kita ditarik menuju Asal-usulnya.

مولانا در این بخش از مثنوی، اصل بنیادین «جنسیت» یا «هم‌سنخی» را توضیح می‌دهد که بر اساس آن، هر چیزی در جهان، جذبِ هم‌جنس و هم‌سنخ خود می‌شود (گرم گرمی را کشید و سرد سرد). او برای ملموس کردن این مفهوم، از یک تجربه‌ی روزمره استفاده می‌کند: وقتی در یک اتاق روشن چشم‌هایت را می‌بندی، نوعی بی‌قراری و دلتنگی (تاسه) احساس می‌کنی. این بیت، آن احساس را تفسیر می‌کند.

به باور قدما، بینایی حاصلِ برخوردِ نوری از چشم با نورِ بیرونی بود. مولانا از این نظریه بهره می‌برد تا بگوید آن «تاسه» و بی‌قراری، چیزی جز جاذبه‌ی «نورِ چشم» تو نیست که مشتاقِ وصال با «نورِ روز» است. این دو نور از یک جنس‌اند و فراقشان موجب بی‌قراری می‌شود. این اشتیاق برای پیوستن به اصل، نیروی محرکه‌ی این جاذبه است.

این مثال، تمثیلی است برای یک حقیقت معنوی بزرگ‌تر: همان‌طور که چشم ظاهری مشتاق نورِ محسوس است، «چشم دل» یا جان انسان نیز مشتاقِ «نور بی‌قیاس» الهی است. بی‌قراری و دلتنگی‌های روحی ما در این جهان، ناشی از فراقِ جانِ نوری ما از اصلِ نورانی خویش است و این کشش، ما را به سوی مبدأ به حرکت وامی‌دارد.