M5:31 — تو خلیلِ وقتی ای خورشیدهش / این چَهار اطیار ره‌زن را بکش

Este verso inicia una sección que reinterpreta la historia coránica en la que Dios ordena a Abraham (conocido en la tradición islámica como Jalil-ullah, el Amigo de Dios) tomar cuatro pájaros, desmembrarlos y luego llamarlos para que vuelvan a la vida. Rumi transforma esta narrativa en una alegoría para el viaje interior.

El buscador es elevado a la estatura de Abraham (Jalil), descrito como alguien con una conciencia tan luminosa como el sol (khorshid-hesh). Esta no es una simple alabanza, sino una afirmación de la capacidad inherente del alma para la visión profética. La orden no es externa, sino una llamada interna a la autodisciplina radical.

Los «cuatro pájaros salteadores» (chahār aṭyār-e rahzan) son, como explican los versos siguientes, los cuatro temperamentos o las cualidades básicas del cuerpo físico (el pato de la codicia, el gallo de la lujuria, el cuervo de las aspiraciones mundanas y el pavo real de la ostentación). Se les llama «salteadores» porque asaltan al viajero espiritual, robándole su atención y energía, y desviándolo del camino hacia la verdad. El mandato de «matarlos» no significa la aniquilación del cuerpo, sino la subyugación de estas tendencias egocéntricas dominantes para que el espíritu pueda ser libre.

مولانا در این بیت، انسانِ سالک و جویای حقیقت را «خلیلِ وقت» یا ابراهیمِ زمانه می‌خواند. این تشبیه به داستان قرآنی حضرت ابراهیم (ع) اشاره دارد که خداوند به او فرمان داد چهار پرنده را بگیرد، سر ببرد، در هم بیامیزد و بر سر کوه‌ها بگذارد تا به فرمان الهی دوباره زنده شوند و قدرت خدا در رستاخیز را به او نشان دهند.

در تفسیر عرفانی مولانا، این چهار پرنده نماد چهار صفت یا خوی منفی و حیوانی در نفس انسان هستند که مانع از پرواز روح به سوی حقیقت می‌شوند. این صفات مانند راهزنانی هستند که مسیر کمال را بر انسان می‌بندند. این چهار خوی در ابیات بعدی مشخص می‌شوند: خروس (شهوت)، طاووس (جاه‌طلبی و خودنمایی)، کلاغ (آرزوهای دور و دراز و حرص) و کرکس (خشم و درندگی).

بنابراین، مولانا از سالک می‌خواهد که همچون ابراهیم، این چهار «مرغ فتنه‌جو» را در وجود خود «بکُشد» یا به تعبیر دقیق‌تر، «ذبح» کند. این «کشتن» به معنای نابودی کامل این غرایز نیست، بلکه به معنای مهار کردن، کنترل و جهت دادن به آنها در راه رضای حق است. با قربانی کردن این صفات نفسانی، راه برای حیات حقیقی و معنویِ جان باز می‌شود.