Читать Книга 6 История о трёх путниках: мусульманине, христианине и иуде. И то, что они нашли провизию на привале, а христианин и иудей были сыты и сказали: «Съедим это завтра». Мусульманин был постящимся, остался голодным, потому что был в меньшинстве Бейт 2411

M6:2411 — ملک حق و جمله قسم اوستی / قسم دیگر را دهی دوگوستی

ملک حق و جمله قسم اوستیقسم دیگر را دهی دوگوستی
✦ Отобразить этот бейт на Русский

M6:2411

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — из его записанных лекций по Маснави

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: تمام ملک و هر چه هست، سهم و بخش خداست. اگر بخواهی سهم دیگری برای آن در نظر بگیری، گویی دو سهم (یا دو ساحت) به آن داده‌ای، حال آنکه هر چه هست اوست. معنا: این بیت بر یگانگی مطلق مالکیت و وجود خداوند تأکید می‌کند؛ یعنی هر چه هست، از آنِ اوست و هیچ سهم و ساحتی مستقل از او وجود ندارد.

شرح

این بیت در میان روایت دل‌نشین مولانا از حکایت سه مسافر – جهود، ترسا و مسلمان – جای گرفته است که در آن، هر سه برای تصاحب حلوایی که یافته‌اند، رؤیای خود را بازگو می‌کنند. همان‌طور که بارها تأکید کرده‌ام، مولانا بیش از آنکه به شرح واژگان بپردازد، با قصه‌ها و تمثیل‌ها، حقایق عمیق وجودی را بر ما آشکار می‌کند. این بیت را باید در چارچوب فهم عمیق مولانا از توحید و وحدت هستی دید؛ توحیدی که نه تنها در خالقیت و ربوبیت، بلکه در مالکیت و نفوذ در تمام ذرات هستی ساری است.

در نگاه مولانا، عالم، جملگی، ملک حق است. هر ذره، هر آنچه هست و هر آنچه نیست، جلوه‌ای از اوست و در مالکیت اوست. این «قسم اوست» که بیت بدان اشاره می‌کند، به معنای سهمی از یک کل نیست که بقیه آن سهم دیگری باشد. بلکه بدان معناست که تمامیت هستی، بی‌هیچ شکاف و گسستی، متعلق به حق است. آنجا که گفته می‌شود «قسم دیگر را دهی دوگوستی»، نکته‌ای بس دقیق نهفته است. اگر کسی تصور کند که بخشی از هستی یا قسمتی از حقیقت، می‌تواند خارج از حیطه مالکیت و اراده الهی باشد، او در واقع دچار یک خطای معرفتی شده است. او با این تصور، آن واحد مطلق را به دو بخش تقسیم کرده است: بخشی که از آنِ خداست و بخشی که از آنِ «دیگری» است. اما در حقیقت، آن «دیگر» هرگز وجود ندارد؛ هر چه هست، همان «اوست».

این خطای معرفتی، تنها یک خطای فکری نیست، بلکه منشأ بسیاری از گمراهی‌ها و پندارهای دوگانه در عالم می‌شود. درسی که از این بیت می‌گیریم این است که هستی نه «دو گوست»، بلکه «یک گوست». هیچ دوگانگی، هیچ تقابل اصیل و هیچ سهم مستقلی در برابر حق وجود ندارد. از این رو، هر تلاشی برای تقسیم‌بندی هستی به قلمروهای مستقل، تلاشی عبث و برخاسته از ناتوانی ذهن محدود ما در درک وحدت مطلق است. این وحدت، در پس کثرت تجلیات، همواره برقرار است و «ملک حق» همواره مطلق و بی‌تقسیم باقی می‌ماند. این درسی است در توحید حقیقی، توحیدی که نه فقط در زبان، که در بطن نگاه و تجربه انسان به هستی جاری می‌شود.

نکات کلیدی

  • هر چه در هستی است، ملک و سهم مطلق خداوند است.
  • تصور وجود سهمی مستقل از خدا، خطایی معرفتی است که وحدت را به دوگانگی می‌کشد.
  • تمامیت هستی بدون هیچ گسست و شکافی، متعلق به حق است.
  • این بیت نقدی بر نگاه‌های دوگانه و شرک‌آلود در هستی است.
  • درک عمیق این وحدت، به معنای نفی هرگونه دیگریت و استقلال در برابر اراده الهی است.

Sources: d6-s56 · 15:58:00 d6-s56 · 17:33:00

به زبانِ تو — Ваш язык · AI

Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited

Your conversation stays on this device unless you share it.

What readers asked

No questions shared yet — yours could be the first.