Читать Книга 6 Увидев в дворце этой крепости, полной изображений, портрет дочери китайского императора, все трое упали без сознания, впали в искушение и стали выяснять, кто этот образ Бейт 3769

M6:3769 — کاینچ می‌کاری نروید جز که خار / وین طرف پری نیابی زو مطار

کاینچ می‌کاری نروید جز که خاروین طرف پری نیابی زو مطار
✦ Отобразить этот бейт на Русский

M6:3769

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — из его записанных лекций по Маснави

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: آنچه می‌کاری، چیزی جز خار از آن نمی‌روید؛ و اگر به این سو بپری (بخواهی بگریزی)، در اینجا جایی برای پرواز و فرود نخواهی یافت. معنا: این بیت هشداری است از پیامبران که حاصل اعمال ناشایست در دنیا جز عذاب نیست، و هیچ راه فراری از پیامدهای آن وجود ندارد.

شرح

دوستان من، این بیت یکی از آن هشدارهای صریح و قاطعی است که مولانا از زبان انبیا، یا بهتر بگویم، از بطن تعالیم انبیا به ما می‌رساند. پیش از این گفته‌ام که انبیا حق عظیمی بر گردن ما دارند، «که خبر کردند از پایانمان.» این پایان کار چیست؟ همین بیت به روشنی پاسخ می‌دهد. انبیا به ما می‌گویند که مسیر اعمال شما، بی‌شک به مقصدی ختم می‌شود که امروز شاید از چشم شما پنهان است، اما روزی آشکار خواهد شد.

من قویاً معتقدم که این بیت تجسمی است از همان اصل قرآنی که «الدنیا مزرعه الاخره». این جهان کشتزاری است که بذر اعمال نیک و بد را در آن می‌افشانیم و بی‌هیچ تردیدی، محصول آن را در جهان دیگر درو خواهیم کرد. مولانا در اینجا با قاطعیت می‌فرماید: «کاینچ می‌کاری، نروید جز که خار.» اگر بذر خار بکاری، گندم درو نخواهی کرد. این نه یک پیشگویی، بلکه یک واقعیت وجودی است. اعمال ما، گفتار ما، اندیشه‌های ما، همگی صورت‌هایی دارند که در این دنیا شاید پنهان بمانند، اما در جهان دیگر تجسم می‌یابند و عینی می‌شوند.

همانطور که در جایی دیگر مولانا به زیبایی بیان می‌کند:

زانچه می‌کاری همه روزه بنوش زانچه می‌دوزی همه روزه بپوش این سخن‌های چو مار و کژدمت مار و کژدم گردد و گیرد دمت

این سخنانِ گزنده و آزاردهنده که امروز بر زبان می‌آوریم و شاید سبک بشماریم، فردا به صورت مار و عقرب در خواهند آمد و گریبان‌گیر ما خواهند شد. یعنی خود عمل ما، عین پاداش یا مجازات ماست؛ نه اینکه خداوند از بیرون چیزی بر ما تحمیل کند. این یک دگردیسی وجودی است.

و اما نیم‌بیت دوم: «وین طرف پری، نیابی زو مطار.» این هم خود هشداری است بی‌پرده. مطار، همانطور که می‌دانید، در عربی امروز به معنای فرودگاه یا جای پرواز است. مولانا می‌گوید که اگر از پیامدهای اعمال خود در این دنیا بخواهی بگریزی یا به سویی دیگر بپری، هیچ جای امنی برای فرود و هیچ مفرّی برای گریز نخواهی یافت. راه فراری نیست. این مکافات عمل است که چاره‌ای جز رویارویی با آن نیست. نمی‌توان از زیر بار مسئولیت اعمال خود شانه خالی کرد. این نظام هستی بر عدل و پاداش و مکافات بنا شده است.

بنابراین، این بیت یک دعوت ریشه‌ای است به «عقل دوراندیش»، به بصیرتی که فراتر از امروز را می‌بیند. دعوت است به این که «بهر خود چه می‌کنی، اندازه کن.» این اندازه کردن، همان سنجش عاقلانه عواقب اعمال است. و راه گریز از خارزار چیست؟ مولانا بلافاصله نشان می‌دهد:

تخم از من بر که تا ریعی دهد با پر من پر که تیر آن سو جهد

این «من» اشاره به انبیا و اولیاست؛ به آن معلمانی که دانهٔ حکمت می‌افشانند و بال پرواز به سوی مقصد نیکو را به ما می‌دهند. فقط با بال و پر آنهاست که تیر اعمال ما به هدف اصابت می‌کند و از خارزار می‌رهیم. این همان هدایت است که ما را به سوی مقصد خیر رهنمون می‌شود.

نکات کلیدی

  • اعمال ما در این دنیا، بذرهایی هستند که میوهٔ آن در جهان دیگر درو می‌شود.
  • هیچ راه فراری از پیامدهای اعمال خود وجود ندارد؛ هرچه بکاری، همان را برداشت خواهی کرد.
  • سخنان و رفتارهای آزاردهنده در این دنیا، در آخرت به صورت عذاب تجسم می‌یابند.
  • پیامبران و اولیا به ما هشدار می‌دهند تا با عقل دوراندیش، عاقبت اعمالمان را بسنجیم.
  • راه نجات از «خارزار» اعمال ناشایست، پیروی از هدایت و آموزه‌های انبیاست.

Sources: d6-s84 · 02:41:23 d6-s84 · 02:44:44 d6-s84 · 02:46:17

به زبانِ تو — Ваш язык · AI

Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited

Your conversation stays on this device unless you share it.

What readers asked

No questions shared yet — yours could be the first.