Читать Книга 6 Конец книги «Аль-Муваттад аль-Карим» Бейт 45

M6:45 — جنگ ما و صلح ما در نور عین / نیست از ما هست بین اصبعین

جنگ ما و صلح ما در نور عیننیست از ما هست بین اصبعین
✦ Отобразить этот бейт на Русский

M6:45

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — из его записанных лекций по Маснави

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: جنگ و صلح ما، در نگاه واقع‌بینانه، / از ما نیست، بلکه در میان دو انگشت (قدرت) اوست. معنا: این بیت بیان می‌کند که ستیز و آشتی ما، در حقیقتِ امر، نه از ارادهٔ خودمان، بلکه در قبضهٔ قدرت و مشیت مطلق خداوند است.

شرح

مولانا در این بیت، یکی از عمیق‌ترین حقایق سلوک و هستی‌شناسی را برملا می‌کند. او قاطعانه می‌گوید که نه جنگ‌های ما و نه صلح‌های ما، هیچ‌یک ریشه در ارادهٔ مستقل و مطلق ما ندارد. آنجا که می‌گوید «در نور عین»، منظورش دیدن حقیقت از چشم بصیرت و واقعیت‌بینی است. در این نگاه، مشخص می‌شود که امور ما در گرو چیزی فراتر از ماست: «بین اصبعین».

این تعبیر «بین اصبعین» ریشه در روایتی از پیامبر اکرم (ص) دارد که صوفیه آن را نقل کرده‌اند: «قلب مؤمن بین دو انگشت خداوند است، هر طور بخواهد آن را می‌گرداند.» این تصویر بیانگر نهایت تصرف الهی در دل مؤمن سالک است. خداوند با دو انگشت خود، دل را گاهی به سوی قبض می‌گرداند و گاه به سوی بسط؛ گاه اندوهی می‌آورد و گاه شادمانی. این جنگ و صلح درونی و بیرونی ما، تماماً در قبضهٔ قدرت حق است.

اما این مسئله برای هرکسی آشکار نیست. مولانا تصریح می‌کند که این تصرف الهی، برای «سالک» محسوس است؛ یعنی او با تمام وجود درمی‌یابد که وجودش، حالش و احوالش در دست غیر است و از جایی دیگر به حرکت درمی‌آید. برخلاف او، انسان‌هایی که وجودی «سرد و سنگین و کاهل» دارند، این تحریکات را حس نمی‌کنند و نمی‌فهمند که از مکانی فراتر به حرکت واداشته می‌شوند. آنها اسیر ظواهر و گمان‌اند.

این نگاه جبرِ محض نیست، بلکه بیانگر «جباریت» حق است؛ یعنی قدرت مطلق و بی‌انتهای خداوند که حتی بر قلب و حال ما نیز حاکم است. این جباریت، برای سالک موجب زاری و تضرع می‌شود، نه اینکه او را از تکلیف ساقط کند. درواقع، مولانا جهان را بر اساس «اضداد» می‌بیند: «بنای خلق بر اضداد بود / لاجرم ما جنگی‌ایم از ضر و سود». این جنگ در تمام اجزای عالم و طبیعت جاری است و ما نیز چون پاره‌ای از این طبیعتیم، در این جنگ اضداد سهیم هستیم. اما این جنگ تنها زمانی به پایان می‌رسد که همه چیز به اصل خود، یعنی به حق بازگردد و در وجود مطلق الهی فانی شود. آنگاه که ذره‌ای در آفتاب محو شد، دیگر جنگی از او برنمی‌آید، چرا که خودِ او به منطقهٔ صلح مطلق پیوسته است.

نکات کلیدی

  • اعمال و احوال ما، از جمله جنگ و صلح، در قبضهٔ قدرت و مشیت الهی است.
  • تعبیر «بین اصبعین» ریشه در حدیث نبوی دارد که قلب مؤمن در دست خداوند است.
  • درک این تصرف الهی برای «سالک» محسوس است، اما برای انسان‌های غافل، پنهان می‌ماند.
  • این نگاه بیانگر جباریت حق است، نه جبر محض، که سالک را به زاری و تضرع می‌خواند.
  • جنگ اضداد در جهان و در وجود ما جاری است و تنها با فنای در حق پایان می‌یابد.

Sources: d6-s02 · 00:15:42 d6-s02 · 00:17:22 d6-s01 · 01:07:36

به زبانِ تو — Ваш язык · AI

Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited

Your conversation stays on this device unless you share it.

What readers asked

No questions shared yet — yours could be the first.