Läs› Daftar 6› Khorazmshah (må Gud förbarma sig över honom) såg under sin färd i sitt följe en mycket sällsynt häst, och kungens hjärta fästes vid hästens skönhet och smidighet. Imad al-Mulk förringade hästen i kungens ögon, och kungen föredrog hans ord framför sin egen observation, precis som vismannen (må Gud förbarma sig över honom) sade i Ilahiname: ”När avundens tunga blir en slavhandlare, finner du Josef av ett tyg av grovt linne.” På grund av Josefs avundsjuka bröders mäkleri döljdes så mycket skönhet och den framstod som ful i köparnas ögon, så att ”de var bland dem som avstod från honom.”› Vers 3354

M6:3354 — گر نماید غیر هم تمویه اوست / ور رود غیر از نظر تنبیه اوست

گر نماید غیر هم تمویه اوستور رود غیر از نظر تنبیه اوست
✦ Rendera denna beyt på Svenska

M6:3354

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — från hans inspelade Masnavi-föreläsningar

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: اگر چیزی به ظاهر، غیر از حقیقت خود را نشان دهد، آن فریبکاری اوست؛ و اگر این ناپیدا از چشم پنهان شود، آن هشدار و بیدارباش اوست. معنا: این بیت بیان می‌کند که هر آنچه در جهان به گونه‌ای غیر از واقعیتش نمودار می‌شود، یا هر آنچه از نظر پنهان می‌گردد، هر دو جلوه‌ای از تمویه (فریبکاری) یا تنبیه (آگاه‌سازی) الهی است.

شرح

این بیت در دل داستان شورانگیز اسب و پادشاه، نکته‌ای عمیق و کلیدی را دربارهٔ کارِ خداوند و کیفیت تجلی او در جهان بیان می‌کند. مولانا در اینجا می‌فرماید که هرگاه چیزی در جهان، ظاهری غیر از باطن خود به نمایش بگذارد، این خود «تمویه» اوست. تمویه، چنان که در اصل لغت آمده، به معنای طلا نمودن مس به نیرنگ است؛ یعنی فریبکاری، نمایاندن چیزی به صورتی غیر از آنکه هست. پس هر جا که ظاهری ما را به خطا می‌افکند یا حقیقتی در لفافه می‌پیچد، این خود کاری از جانب پروردگار است، نوعی تدبیر الهی که غایتش تربیت و هدایت است.

و اما شق دوم: «ور رود غیر از نظر تنبیه اوست». اگر همان "غیر" – یعنی آن ظاهر فریبنده یا آن حقیقت پنهان – از میدان دید ما پنهان شود یا غایب گردد، این نیز «تنبیه» اوست. تنبیه در اینجا دو معنای مهم دارد: یکی به معنای مجازات و گوشمالی، و دیگری، که به نظر من عمیق‌تر و اصیل‌تر است، به معنای بیدارباش و آگاه‌کردن. واژه «انتباه» به معنای آگاهی است، پس تنبیه، یعنی دیگری را به سوی آگاهی رهنمون شدن. این پرده‌برداری یا پرده‌افکنی، پنهان کردن یا نمایان کردن، همگی ابزارهایی در دست خداوندند برای تربیت سالکان.

پس از این بیت، مولانا نتیجه می‌گیرد که: «پس یقین گشتش که جذبه زان سری است / کار حق هر لحظه نادرآوری است.» در اینجا، مولانا از یک قاعده کلی و بنیادین پرده برمی‌دارد که در فلسفه و عرفان اسلامی، به‌ویژه نزد ابن‌عربی، جایگاهی رفیع دارد: «لا تکرار فی التجلی». خداوند هرگز خود را به یک شکل تکراری متجلی نمی‌کند. هر لحظه، تجلی‌ای نو، امری نادر و بی‌سابقه است. ما، به دلیل خطاهای حس و عقل، و عادت به کهنه‌دیدن جهان، این «نادرآوری» را درک نمی‌کنیم و همه چیز را کهنه و تکراری می‌انگاریم. اما در واقع، عالم هر لحظه در حال نو شدن و تجلی تازه‌ای از حق است. این «تمویه» و «تنبیه» نیز جلوه‌هایی از همین تجلیات بی‌تکرار الهی‌اند که هدفشان، خواه با فریب ظاهری و خواه با هشدار غیبت، همواره رهاندن ما از غفلت و سوق دادن به سوی حقیقت است.

نکات کلیدی

  • هر ظاهر فریبنده یا حقیقت پنهان‌شده، جلوه‌ای از تدبیر الهی است (تمویه و تنبیه).
  • تمویه الهی، پنهان کردن حقیقت در ظاهر متقلبانه برای تربیت سالک است.
  • تنبیه الهی، هم می‌تواند به معنای مجازات باشد، هم بیدارباش و دعوت به آگاهی.
  • در جهان بینی مولانا، هر آنچه روی می‌دهد، از جانب حق است و مقصود تربیتی دارد.
  • کار حق همواره «نادرآوری» است؛ تجلیات الهی هر لحظه نو و بی‌تکرارند (لا تکرار فی التجلی).
  • خطای حس و عقل ما باعث می‌شود نادرآوری جهان را درک نکنیم و آن را کهنه بپنداریم.

Sources: d6-s75 · 00:56:01 d6-s75 · 00:57:09

❋

به زبانِ تو — Ditt språk · AI

❋

Diskussion — Fråga om denna beyt — besvarad från Masnavi, med varje vers citerad

Ditt samtal stannar på denna enhet om du inte väljer att dela det.

Vad läsare har frågat

Inga frågor har delats ännu — din kan bli den första.