Läs Daftar 6 Efter att de länge gömt sig i Kinas städer, i huvudstaden, och efter att tålamodet tagit slut, blev den äldste otålig och sade: ”Jag går, farväl! Jag ska visa mig för kungen, men må mitt fotsteg föra mig till mitt mål, eller må jag lägga ner mitt huvud som hjärtat av förtvivlan där.” Och hans bröders råd hjälpte inte honom: ”O du som kritiserar den förälskade, lämna en själ som Gud har låtit gå vilse. Hur kan du leda den?” och så vidare. Vers 4169

M6:4169 — اندر آن دستی که نبود آن نصاب / آن شکسته به به ساطور قصاب

اندر آن دستی که نبود آن نصابآن شکسته به به ساطور قصاب
✦ Rendera denna beyt på Svenska

M6:4169

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — från hans inspelade Masnavi-föreläsningar

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: آن دستی که بهره و سهمی از مقصود اصلی (که خدمت به معشوق است) نبرده، بهتر است که با ساطور قصاب شکسته شود. معنا: این بیت بیانگر افراطی‌ترین جلوهٔ عشق است: اگر عضوی از بدن، چون دست، در راه خدمت به معشوق و رسیدن به وصال او به کار نیاید، ارزش وجودی ندارد و نابودی‌اش بهتر است.

شرح

این بیت در ادامهٔ سخنان آتشین عاشق بی‌تابی است که از هرگونه مصلحت‌اندیشی و تدبیر عقلانی روی گردانده و تنها معشوق را غایت همهٔ هستی خویش می‌داند. در این نگاه، وجود هر عضوی از بدن تنها در سایهٔ خدمتگزاری به معشوق معنا می‌یابد و هر آنچه از این مسیر خارج شود، زاید و بلکه مضر است.

مولانا در این بخش از مثنوی، از زبان این عاشق بی‌باک، به رادیکالیسم عشق می‌پردازد. آنجا که دلبران بی‌تاب، خطاب به ناصحان می‌گویند: «صبر من مرد آن شبی که عشق زاد / درگذشت او، حاضران را عمر باد.» در چنین مقامی، دیگر بیم و هراس از مرگ و فقدان، یا حتی توجه به سلامت جسمانی، رنگ می‌بازد. عاشق، اعضای بدن خود را نیز چون ابزاری برای وصول به محبوب می‌بیند و اگر ابزاری کارایی لازم را نداشته باشد، می‌بایست از میان برداشته شود.

من معتقدم، «نصاب» در اینجا به معنای «سهم و بهرهٔ کافی و شایسته» است. همان‌طور که حافظ می‌گوید: «گوهر معرفت‌اندوز که با خود ببری / که نصیب دگران است نصاب زر و سیم». نصاب زر و سیم، سهم عادی و دنیوی است، اما نصاب دست عاشق، سهمی معنوی و قدسی است. اگر دستی نتواند این سهم متعالی را ادا کند، اگر نتواند برای معشوق قلم بزند، اشاره کند، یا به سوی او دراز شود، وجودش نه تنها بی‌معناست، بلکه مزاحم است. مولانا این نگاه افراطی را در مورد دیگر اعضا نیز بسط می‌دهد: «حلق کو نبود سزای آن شراب / آن بریده به به شمشیر و ضراب»، یا «دیده کو نبود ز وصلش در فره / آن‌چنان دیده سپید و کور به»؛ گوش و پا را نیز با همین منطق می‌سنجد. این بیان قاطعانه نشان از آن دارد که در مقام عشق، هیچ‌گونه تسامحی در مورد غایت وجودی انسان پذیرفته نیست؛ هرچه که از این غایت اصلی منحرف شود، محکوم به فناست، حتی اگر عضوی از بدن خود شخص باشد.

نکات کلیدی

  • «نصاب» در این بیت به معنای سهم و بهرهٔ معنوی و خدمتگزاری اندام در راه معشوق است.
  • در نگاه عاشق افراطی، کارایی اندام‌های بدن فقط در خدمت به معشوق و وصول به اوست.
  • بی‌اهمیتی سلامت جسمانی در برابر تحقق عشق، و ارزش‌گذاری مطلق بر مقصد معشوق.
  • این بیت نمودار افراطی‌ترین و قاطع‌ترین شکل رادیکالیسم و بی‌باکی در عشق است.

Sources: d6-s93 · 46:47:00 d6-s93 · 49:37:00 d6-s93 · 54:30 d6-s93 · 57:02:00

به زبانِ تو — Ditt språk · AI

Diskussion — Fråga om denna beyt — besvarad från Masnavi, med varje vers citerad

Ditt samtal stannar på denna enhet om du inte väljer att dela det.

Vad läsare har frågat

Inga frågor har delats ännu — din kan bli den första.