Хондан› Дафтар 5› Достони он канизак, ки бо хари хотун шаҳват меронд ва ӯро чун бузу хирс омӯхта буд шаҳват рондани одамиёна ва кадуе дар қазиби хар мекард, то аз андоза нагузарад. Хотун бар он вуқуф ёфт, лекин дақиқаи кадуро надид. Канизакро ба баҳона ба роҳ кард, ҷои дур ва бо хар ҷамъ шуд бекаду ва ҳалок шуд ба фазиҳат. Канизак бегоҳ боз омад ва нола кард, ки эй ҷонам ва эй чашми равшанам, кир дидӣ, каду надидӣ, зикр дидӣ, он дигар надидӣ. «Кулл ноқисун малъун», яъне ҳар назару фаҳми ноқис малъун ва агар на ноқисони зоҳир ҷисм марҳуманд, малъун наанд бар хон «Лайса алал-ъамо ҳараҷ» нафйи ҳараҷ кард ва нафйи лаънат ва нафйи итобу ғазаб.› Байт 1376
M5:1376 — بار سنگی بر خری که میجهد / زود بر نه پیش از آن کو بر نهد
M5:1376
Маъно · به زبانِ تو — Забони шумо · AI
نیروی سرکش شهوت را باید بیدرنگ با ابزاری مشروع و سنگین مانند ازدواج مهار کرد، پیش از آنکه این نیرو عنان از کف تو برباید و نابودت کند.
این بیت در ادامهٔ بحث مولانا دربارهٔ خطرات شهوت (شَرَه) و لزوم مدیریت آن آمده است. مولانا نفسِ سرکش و شهوتِ مهارنشده را به الاغی تشبیه میکند که در حال جفتکپرانی و طغیان است. این نیرو، اگر آزاد گذاشته شود، ویرانگر است.
«بار سنگین» در اینجا استعارهای است از راههای مشروع و مؤثری که دین برای کنترل این غریزه پیش پای انسان گذاشته است، که مهمترین آنها در ابیات قبلی «ازدواج» (نکاح) و «روزه گرفتن یا کمخوری» ذکر شده است. اینها تعهدات و مسئولیتهایی هستند که همچون باری سنگین، انرژی طغیانگر نفس را مهار کرده و آن را در مسیری سازنده هدایت میکنند.
مصرع دوم بر ضرورت اقدام فوری تأکید میکند: «زود بر نه پیش از آن کو بر نهد». یعنی اگر تو برای مهار نفس خود پیشدستی نکنی، این نفس بر تو غلبه خواهد کرد و تو را به ورطهٔ هلاکت خواهد کشاند. این هشدار دقیقا مقدمهای است برای سرنوشت شوم خاتون در داستان که چون شهوت خود را مدیریت نکرد، این نیروی حیوانی بر او چیره شد و او را به شکلی فجیع از پای درآورد.
- میجهد
- جفتک میاندازد، میپرد، از حالت عادی خارج شده و طغیان میکند.
- بر نه
- بر او بگذار، قرار بده.
- کو
- مخفف «که او».
- بر نهد
- بر تو بجهد، بر تو غلبه کند، تو را به زیر بکشد.
Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited
Your conversation stays on this device unless you share it.
What readers asked0
No questions shared yet — yours could be the first.