M5:49 — اندر انبان می‌فِشارد نیک و بد / دانه‌های دُر و حبات نخود

Este verso forma parte de la alegoría de Rumi sobre las cuatro aves que Abraham debe sacrificar, las cuales simbolizan cuatro rasgos negativos del alma (nafs). El ave en cuestión aquí es el pato (بط), que representa la avaricia (ḥirṣ).

Rumi compara a la persona avara con un saqueador (yaghmājī) que, en su prisa por acumular riquezas, no se detiene a evaluar lo que recoge. Mete en su saco todo lo que encuentra, «lo bueno y lo malo», sin discernimiento. La imagen de mezclar «granos de perla» (cosas de valor eterno) con «granos de garbanzo» (cosas mundanas y sin valor duradero) ilustra vívidamente la ceguera de la codicia. El avaro actúa por miedo a la escasez y a la competencia, creyendo que el tiempo es corto, por lo que su único impulso es acumular sin criterio.

En contraste, Rumi describe más adelante al creyente (muʾmin), quien, confiando en la providencia divina, actúa con calma y discernimiento. No siente la necesidad de acaparar indiscriminadamente porque confía en la justicia y generosidad de Dios. La prisa desesperada del avaro es, por tanto, un signo de falta de fe.

این بیت در ادامۀ توصیف «حرص» است که مولانا آن را به «بَط» (مرغابی) تشبیه کرده است. مرغابی با منقارش پیوسته در آب و گِل به دنبال چیزی می‌گردد و نمادی از انسان حریص است که لحظه‌ای از جمع‌آوری مال دنیا غافل نیست.

مولانا این حالت را به غارتگری تشبیه می‌کند که با عجله و هراس، کیسۀ خود را از هرچه به دستش می‌رسد پر می‌کند. برای او فرقی نمی‌کند که آنچه برمی‌دارد «دُر» (مروارید) گران‌بهاست یا «نخود» بی‌ارزش. شتاب و ترس از تمام شدن فرصت یا آمدن رقیب، به او اجازۀ تشخیص و انتخاب نمی‌دهد. او فقط می‌خواهد کیسه‌اش را پر کند.

این بیت، روانشناسی حرص را به تصویر می‌کشد: حرص، قوۀ تمیز و تشخیص را از انسان می‌گیرد و او را وادار به انباشتن کورکورانه می‌کند. در مقابل، مؤمن واقعی (که در ابیات بعدی توصیف می‌شود) با آرامش و اطمینان عمل می‌کند، زیرا به فضل خداوند اعتماد دارد و می‌داند که فرصت‌ها از دست نمی‌روند. او با تأمل و آگاهی انتخاب می‌کند، نه از روی ترس و ولع.