M1:641 — در هر آن کاری که میلَستَت بدان / قدرت خود را همی بینی عیان

این بیت بخشی از استدلال مولانا در بحث پیچیده‌ی جبر و اختیار است. او به ریاکاری و خودفریبی انسان اشاره می‌کند که چگونه درک خود از اراده‌ی آزاد را بر اساس امیال و منافعش تغییر می‌دهد.

مولانا می‌گوید وقتی کاری مطابق میل و هوس ماست، با افتخار آن را به اراده و توانایی خودمان نسبت می‌دهیم. در چنین مواقعی، کاملاً احساس می‌کنیم که مختاریم و انتخاب با ماست. برای مثال، وقتی به دنبال لذت یا منفعتی هستیم، هرگز نمی‌گوییم «مجبور بودم»؛ بلکه با اطمینان می‌گوییم «خواستم و انجام دادم». در این حالت، قدرت و اختیار خود را «عیان» یا آشکار می‌بینیم و به آن می‌بالیم.

این بیت، مقدمه‌ای برای بیت بعدی است که در آن، مولانا روی دیگر این سکه را نشان می‌دهد: همین انسان، وقتی با کاری مخالف میلش یا با نتیجه‌ای ناخوشایند روبرو می‌شود، فوراً اختیار خود را انکار کرده و همه چیز را به گردن «جبر» و «تقدیر الهی» می‌اندازد. بنابراین، به باور مولانا، بسیاری از ادعاهای جبری بودن، نه یک باور عمیق فلسفی، بلکه بهانه‌ای برای فرار از مسئولیت است.