M3:4167 — زانکه بی‌لذت نروید لحم و پوست / چون نروید چه گدازد عشق دوست

این بیت در ادامۀ تمثیل نخود در دیگ جوشان، یک اصل مهم عرفانی را بیان می‌کند. مولانا توضیح می‌دهد که چرا رحمت الهی بر خشم و قهر او پیشی دارد. او آفرینش اولیه (رشد نخود در باغ) را به رشد «لحم و پوست» (گوشت و پوست) تشبیه می‌کند که با «لذت» همراه است. این «لذت» همان سرمایۀ وجود و نعمت‌های اولیه‌ای است که خداوند از سر رحمت به مخلوقات می‌بخشد.

سپس، فرایند سخت پخته شدن در دیگ، که نماد رنج‌ها و آزمون‌های الهی (قهر) است، به «گداختن» توسط «عشق دوست» تشبیه می‌شود. منطق بیت این است: تا زمانی که چیزی برای گداختن وجود نداشته باشد، فرایند گداختن بی‌معناست. به عبارت دیگر، خداوند ابتدا از روی رحمت و لطف، وجود و استعدادها را به ما می‌بخشد و سپس از روی عشقی پالایشگر، ما را در کورۀ سختی‌ها می‌آزماید تا آن وجود خام را به کمال برساند. بنابراین، رنج‌ها و سختی‌ها نه از سر کینه، بلکه نشانۀ عشق تکامل‌بخش خداوند به موجودی است که خود با رحمت آفریده است.