อ่าน Daftar 6 ทั้งเล่มของ Al-Mowattad Al-Karim โคลงคู่ 120

M6:120 — عقلشان در نقل دنیا پیچ پیچ / فکرشان در ترک شهوت هیچ هیچ

عقلشان در نقل دنیا پیچ پیچفکرشان در ترک شهوت هیچ هیچ
✦ แสดงผลโคลงคู่นี้เป็นไทย

M6:120

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — จากบทบรรยายมัษนวีที่บันทึกไว้ของเขา

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: عقلشان در امور دنیوی و کسب و کار آن بسیار پیچیده و کاردان است، اما فکر و اندیشه‌شان در وانهادن شهوت و امیال نفسانی، هیچ در هیچ است.

معنا: این بیت، حال کسانی را توصیف می‌کند که در زیرکی برای به دست آوردن دنیا استادند، اما در زمینهٔ تسلط بر نفس و تهذیب باطن، کمترین توانی ندارند.

شرح

اینجا مولانا دست بر یکی از تناقض‌های بزرگ وجود آدمی می‌گذارد. ما با انسان‌هایی روبرو هستیم که عقلشان در «نقل دنیا» — یعنی در داد و ستدهای این جهانی، در سیاست‌ورزی، در کسب و کار و معاش — فوق‌العاده تیز و پیچیده است. گره‌های کور را باز می‌کنند و از هر بن‌بستی راهی می‌جویند. اما همین عقل نیرومند، همین فکر کاردان، وقتی به قلمرو درون می‌رسد و پای «ترک شهوت» به میان می‌آید، فلج می‌شود؛ هیچِ هیچ است.

البته باید روشن کنم که ملامت مولانا بر عقل، ملامتی مطلق نیست. مولانا، که خود از اعقل عقلا بود، هرگز به جهل و حماقت دعوت نمی‌کند. تخفیف و تحقیر عقل، همواره در قیاس با عشق است. آن عقلی که مورد نقد اوست، عقل محاسبه‌گر و تاجرصفت است؛ عقلی که ذاتاً متکبر، خودخواه، و سودجوست و هرگز تن به قربانی شدن نمی‌دهد. چنین عقلی برای تدبیر امور معاش لازم است و جهان عمدتاً بر مدار همین عقل می‌گردد. اما اگر نمک عشق نباشد، این جهان پر از عقل، بی‌مزه و حتی خشن و غیرقابل تحمل می‌شود.

بنابراین، این بیت وصف کسانی است که تمام نبوغ خود را صرف امور بیرونی کرده‌اند و از درون تهی مانده‌اند. عقلشان یک کار می‌کند و یک کار را نمی‌کند. در بیرون، راه‌گشاست؛ در درون، راه‌بند است. پیچیدگی‌اش در حیله‌های دنیوی است و سادگی و بلکه بلاهتش در مجاهده با نفس. این یک عدم توازن غم‌انگیز است. مولانا ما را هشدار می‌دهد که مبادا عشق را قربان چنین عقلی کنیم، بلکه باید این عقل را در پای عشقی شایسته قربانی کرد تا انسان از این فلج روحی نجات یابد.

نکات کلیدی

  • هوشمندی در امور دنیا لزوماً به معنای توانایی در تهذیب نفس نیست.
  • مولانا عقل حسابگر و سودجو را نقد می‌کند، نه خردورزی را به طور مطلق.
  • عقلی که در کسب دنیا پیچیده عمل می‌کند، در ترک شهوت فلج و ناتوان است.
  • عشق، نمکی است که جهان عقلانی را قابل تحمل و معنادار می‌سازد.
  • نقد مولانا بر عقل، تنها در قیاس با برتری عشق معنا می‌یابد.
  • کمال انسان در توازن میان توانایی‌های بیرونی و پرورش درونی است.

Sources: d6-s04 · 00:04:56 d6-s04 · 00:05:45 d6-s04 · 00:07:13 d6-s03 · 01:07:04

به زبانِ تو — ภาษาของคุณ · AI

บทสนทนา — ถามเกี่ยวกับบทกลอนนี้ — ตอบจากมัษนาวี พร้อมอ้างอิงทุกบทกลอน

บทสนทนาของคุณจะอยู่บนอุปกรณ์นี้ เว้นแต่คุณจะแบ่งปัน

สิ่งที่ผู้อ่านถาม

ยังไม่มีคำถามที่แบ่งปัน — คำถามของคุณอาจเป็นคำถามแรก