อ่าน Daftar 6 ปรีชาญาณใน “แท้จริงแล้วเราจะตั้งผู้สืบทอดในแผ่นดิน” โคลงคู่ 2189

M6:2189 — در بیان آنک بر فرمان رود / گر گلی را خار خواهد آن شود

در بیان آنک بر فرمان رودگر گلی را خار خواهد آن شود
✦ แสดงผลโคลงคู่นี้เป็นไทย

M6:2189

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — จากบทบรรยายมัษนวีที่บันทึกไว้ของเขา

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: این بیت در شرح حال آن کسی است که از فرمان حق پیروی می‌کند؛ اگر او اراده کند که گلی خار شود، آن گل خار خواهد شد.

معنا: این بیت به قدرت ولایت الهی اشاره دارد و بیان می‌کند که کسی که تحت فرمان و ولایت حق قرار گیرد، چنان قدرتی می‌یابد که اراده‌اش هم‌راستای ارادهٔ حق شده و بر هستی تأثیر می‌گذارد.

شرح

این بیت در حقیقت یکی از آشکارترین تعابیر مولانا از مفهوم «ولایت» است. ولایت، آن‌چنان که در قرآن و سنت نبوی نیز آمده، حکایت از نوعی پیوند خاص میان خداوند و بندگان خاص او دارد؛ پیوندی که در آن، خداوند ولی و سرپرست مؤمنان می‌شود و ایشان را از ظلمت‌ها به نور می‌آورد. حال، اینجاست که مولانا با بیانی موجز اما ژرف، پیامد چنین ولایتی را به تصویر می‌کشد.

من قویاً معتقدم که مولانا در اینجا از «ولایت» به معنای قدرت تفویض‌شده از جانب حق سخن می‌گوید. همان‌طور که در انجیل آمده، مسیح (ع) به حواریون خود ولایت می‌بخشد تا به نام او همان کارهایی را کنند که او می‌کرده است؛ یعنی مردگان را زنده سازند، بیماران را شفا دهند و دل‌ها را بیدار کنند. این قدرت، دیگر قدرتی بشری نیست، بلکه پرتوی از قدرت الهی است که در وجود ولی حق تجلی می‌یابد و او را قادر به تصرف در کائنات می‌سازد.

«گر گلی را خار خواهد، آن شود»؛ این تنها یک تمثیل برای بیان عمق این قدرت است. ولیّ حق، در این مقام، صرفاً یک دعاکننده نیست که از خدا چیزی بخواهد، بلکه اراده‌اش چنان با ارادهٔ الهی هم‌سو و یگانه می‌شود که گویی خود خداست که اراده می‌کند. این به هیچ‌وجه شرک‌آلود نیست، بلکه نهایت توحید افعالی است، چرا که ولیّ خود را فانی در ارادهٔ حق می‌بیند و از خود اراده‌ای مستقل ندارد.

حیرت‌انگیز است که مولانا، این انسانِ به ظاهر از جامعه دورافتاده و درگیر عشق شمس، چگونه این مفاهیم عظیم فلسفی و الهیاتی را با چنین زبانی ساده و ملموس بیان می‌کند. هر نکته‌ای که او در اینجا می‌گوید، ریشه در مکاتب عمیق انسان‌شناسی و خداشناسی دارد و نشان می‌دهد که بینش او تا چه حد نافذ و جامع بوده است. این بیت نه تنها از قدرت اولیا، بلکه از امکان تحول هستی و ارادهٔ انسانی نیز سخن می‌گوید؛ اراده‌ای که وقتی پاک و الهی شود، می‌تواند خار را گل و گل را خار کند. این یک درس بزرگ برای کسانی است که به دنبال قدرت حقیقی و معنای عمیق تأثیر بر جهان هستند.

نکات کلیدی

  • بیت مفهوم «ولایت الهی» را تشریح می‌کند: پیوندی خاص میان خدا و بندگان خاصش که در آن، قدرت الهی به بنده تفویض می‌شود.
  • کسی که تحت فرمان حق قرار می‌گیرد، اراده‌اش با ارادهٔ الهی هم‌سو می‌شود و قادر به تصرف در جهان می‌گردد.
  • تمثیل «گل و خار» نشان‌دهندهٔ توانایی تغییر واقعیت توسط ولیّ حق است که اراده‌اش بازتاب ارادهٔ خداست.
  • مولانا این مفاهیم عمیق الهیاتی و فلسفی را با بیانی ساده و ملموس ارائه می‌دهد، که نشان از ژرفای بینش اوست.
  • این قدرت نه شرک‌آلود، بلکه عین توحید افعالی است؛ چرا که ولیّ خود را فانی در ارادهٔ حق می‌بیند.

Sources: d6-s50 · 00:01:34 d6-s50 · 00:03:01

به زبانِ تو — ภาษาของคุณ · AI

บทสนทนา — ถามเกี่ยวกับบทกลอนนี้ — ตอบจากมัษนาวี พร้อมอ้างอิงทุกบทกลอน

บทสนทนาของคุณจะอยู่บนอุปกรณ์นี้ เว้นแต่คุณจะแบ่งปัน

สิ่งที่ผู้อ่านถาม

ยังไม่มีคำถามที่แบ่งปัน — คำถามของคุณอาจเป็นคำถามแรก