M6:2969 — جنس و ناجنس از خرد دانی شناخت / سوی صورت‌ها نشاید زود تاخت

این بیت در میانهٔ داستان موش و غوک (چغز) آمده و یک نتیجه‌گیری مهم از ابیات پیشین است. مولانا تأکید می‌کند که معیار اصلی برای تشخیص سازگاری و ناسازگاری (جنس و ناجنس بودن) میان دو موجود، «خرد» است، نه «صورت» یا ظاهر. «تاختن به سوی صورت‌ها» کنایه از تصمیم‌گیری و قضاوت شتاب‌زده بر اساس شکل و شمایل بیرونی است، کاری که چشم ظاهربین انجام می‌دهد.

در ابیات قبل، مولانا چشم را به دلیل فریفته شدن به «خضرای دمن» (سبزه‌ای که بر روی فضولات روییده) سرزنش کرده و عقل را «دام‌بین» و عامل رهایی خوانده است. بنابراین، این بیت یک اصل کلی را بیان می‌کند: خرد و عقل ابزاری است که به ما امکان می‌دهد از سطح ظواهر عبور کرده و به باطن و حقیقت امور پی ببریم. دوستی موش (موجودی خاکی) با غوک (موجودی آبی) از همان ابتدا محکوم به شکست است، زیرا با وجود ظاهر دوستانه، ذات و «جنس» آن‌ها با هم متفاوت است. این تفاوت را تنها عقل می‌تواند پیش از وقوع فاجعه تشخیص دهد.