อ่าน Daftar 6 ผู้ไกล่เกลี่ยแจกจ่ายไปทั่วเมืองแทบริซ และรวบรวมสิ่งเล็กน้อย และคนแปลกหน้าไปเยี่ยมหลุมฝังศพของมูห์ตาสิบ และเล่าเรื่องนี้ที่หลุมฝังศพของเขาในลักษณะของการไว้อาลัย และอื่น ๆ โคลงคู่ 3337

M6:3337 — مشک با سقا بود ای منتهی / ورنه از خود چون شود پر یا تهی

مشک با سقا بود ای منتهیورنه از خود چون شود پر یا تهی
✦ แสดงผลโคลงคู่นี้เป็นไทย

M6:3337

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — จากบทบรรยายมัษนวีที่บันทึกไว้ของเขา

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: ای سالک نهایی، مشک تنها با سقا همراه است؛ وگرنه چگونه خود به خود پر یا تهی می‌گردد؟ معنا: این بیت بیان می‌کند که انسان همچون مَشکی است که اراده‌ای از خود ندارد و حالات و احوال او، از پر شدن به شادی تا تهی گشتن از آن، همه به دست قدرتی بیرونی و الهی صورت می‌گیرد.

شرح

من بر این باورم که مولانا در این بیت، تصویری ناب از نسبت ما انسان‌ها با هستی و با دست غیب به دست می‌دهد. پیش از این، از کوزه‌گر و کوزه، درودگر و چوب، و خیاط و جامه سخن گفتم. این‌ها همه مثال‌هایی هستند برای "علت قابلی"؛ یعنی پدیده‌هایی که از خود اراده‌ای برای شکل گرفتن و تغییر ندارند و "فاعلی" لازم است تا به آن‌ها صورت بخشد. اکنون، "مشک" نیز به همین سیاق می‌آید.

ما انسان‌ها نیز در واقع همین حال را داریم. مولانا می‌گوید که مشک خودش نمی‌تواند پر یا تهی شود؛ یک "سقا" لازم دارد. سقا کیست؟ همان دست غیبی که مدام در "صفحه اندیشه" ما "صد ثبت و محو" می‌کند. یک لحظه خشم می‌آورد، لحظه‌ای دیگر رضا را می‌برد. بخل می‌آید، سخاوت می‌رود. این احوالات پی در پی که بر ما می‌گذرد، آنقدر سریع و اغلب بی‌اختیار است که اگر نیک بنگریم، درخواهیم یافت که ما خود واضع آن نیستیم. اگر اختیار همه چیز در دست ما بود، بی‌شک همیشه خود را در اوج بسط و شادی نگه می‌داشتیم، اما نمی‌توانیم.

این نوسانات درونی، این قبض و بسط‌های روحی، شاهدی است بر اینکه ما "دفتر وجودمان لوح محو و اثبات" است. خداوند بی‌نشان، در این "دفتر" وجود ما می‌نویسد و پاک می‌کند. این به معنای جبر نیست؛ بلکه به معنای ادراک "جباریت" حق است. مولانا نمی‌گوید ما اراده‌ای نداریم، بلکه می‌گوید آن قدرتی که احوال ما را زیر و رو می‌کند، دست دیگری است. ما در کف صنع او هستیم، درست همان‌طور که مشک در دست سقا است.

نکته ظریفی که مولانا می‌آموزد این است: اگر "مراقب و هشیار" باشیم، این "دستکاری‌های خدا" را در خودمان می‌بینیم. یعنی با دقت در احوالات خود، می‌توانیم ریشه‌ها و پیامدهای آنچه بر ما می‌گذرد را دریابیم. البته این دیدن و دریافتن، مشروط به فرو نشستن "گرد و غبار" هوا و هوس درونی است. همان‌گونه که چشم بینا نیز در غبار نمی‌تواند ببیند، دل تیره نیز حقیقت بازیگری حق را در وجود خود نمی‌یابد. پس این بیت نه به سوی نفی اراده انسان، که به سوی تذکر به عمق وابستگی ما به فاعل مطلق و دعوت به مراقبه برای شناخت این بازیگر پنهان است.

نکات کلیدی

  • انسان در احوال روحی خود، همچون مشکی است که از خود اراده‌ای برای پر یا خالی شدن ندارد؛ فاعل اصلی، دست غیب الهی است.
  • این بیت تأکید بر "جباریت" حق دارد، یعنی قدرت مطلق خداوند در شکل‌دهی به حالات و عواطف درونی ما.
  • احوالات متغیر انسان، از خشم تا رضا و بخل تا سخا، نمونه‌ای از "لوح محو و اثبات" است که خداوند در آن می‌نویسد و پاک می‌کند.
  • با "مراقبه" و "هوشیاری" درونی می‌توان دستکاری‌های خداوند را در حالات نفسانی خویش دریافت.
  • برای درک حقیقت این بازیگری غیبی، نیاز به زدودن "گرد و غبار" هوا و هوس از آیینه دل است.

Sources: d6-s74 · 00:52:03 d6-s74 · 00:53:45 d6-s74 · 00:58:34

به زبانِ تو — ภาษาของคุณ · AI

บทสนทนา — ถามเกี่ยวกับบทกลอนนี้ — ตอบจากมัษนาวี พร้อมอ้างอิงทุกบทกลอน

บทสนทนาของคุณจะอยู่บนอุปกรณ์นี้ เว้นแต่คุณจะแบ่งปัน

สิ่งที่ผู้อ่านถาม

ยังไม่มีคำถามที่แบ่งปัน — คำถามของคุณอาจเป็นคำถามแรก