M6:894 — عالم السرست پنهان دار کام / گفت کردم توبه پیشت ای همام

این بیت نقطهٔ عطفی در داستان شکنجه شدن بلال است. ابوبکر صدیق که از دیدن عذاب بلال دلش به درد آمده، از سر خیرخواهی و با منطقی دینی به او راهی برای رهایی نشان می‌دهد. استدلال او این است: «خداوند که عالم السر است و از راز دل‌ها خبر دارد، پس نیازی نیست با فریاد زدنِ «احد»، ایمانت را آشکار کنی و خود را به کشتن دهی. کام و مراد خود را، که همان عشق به توحید است، در دل پنهان کن.»

پاسخ بلال در ظاهر پذیرش کامل این نصیحت است. او با احترام ابوبکر را «همام» (مرد بلندهمت) خطاب می‌کند و می‌گوید: «توبه کردم.» این توبه، توبه از ابراز عشق است، نه از خود عشق. اما ابیات بعدی نشان می‌دهند که این توبه، توبه‌ای عقلانی و مصلحتی است که در برابر سیلاب عشق تاب نمی‌آورد. مولانا در حال زمینه‌چینی برای نشان دادن تقابل میان «عقل مصلحت‌اندیش» (که در اینجا در کلام ابوبکر نمود می‌یابد) و «عشق قهّار» است که هیچ منطق و توبه‌ای را برنمی‌تابد. توبهٔ بلال، تلاشی صادقانه اما محکوم به شکست برای مهار کردن نیرویی است که از اختیار او خارج شده است.