Magbasa Daftar 6 Ang Pagsasabi ng Khwaja sa Panaginip sa Tagapamagitan ng mga Utang ng Kanyang Kaibigan na Dumating, at ang Pagturo sa Lugar ng Paglilibing ng Salapi, at ang Pagbibigay ng Mensahe sa mga Tagapagmana na Huwag Na Huwag Nilang Titingnan Iyon nang Marami, at Huwag Nilang Kukunin Ang Anuman Dito, at Kahit Hindi Niya Tanggapin Iyon o Bahagi Nito, Iwan Nila Iyon Doon upang Kung Sino Man ang Gusto ay Kukunin Iyon, sapagkat Ako ay Nagsumpa sa Diyos na Wala Sa Salapi na Iyon ang Babalik sa Akin o sa Aking mga Kamag-anak, atbp. Taludtod 3569

M6:3569 — روضه اندر آتش نمرود درج / دخل‌ها رویان شده از بذل و خرج

روضه اندر آتش نمرود درجدخل‌ها رویان شده از بذل و خرج
✦ I-render ang beyt na ito sa Filipino

M6:3569

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — mula sa kanyang mga naka-record na panayam sa Masnavi

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: باغ (سرسبز) در آتش نمرود نهفته است؛ و درآمدها از بخشش و خرج‌کردن رویش یافته‌اند. معنا: این بیت نشان می‌دهد که تضادها چگونه به هم پیوسته‌اند و از دل یکی، دیگری برمی‌خیزد؛ حتی آتش و ویرانی می‌تواند سرچشمهٔ رویش و نعمت باشد، و بخشش موجب افزایش دارایی.

شرح

این بیت، ازاد و اضداد را در عمق هستی به ما می‌نمایاند. مولانا در مثنوی بر این نکته بسیار تأکید دارد که عالم، عالم تضادهاست و آفرینش از دل این تزاحم‌ها و تقابل‌ها برمی‌خیزد. چنان‌که فلاسفه می‌گفتند: «لولا التضاد، ما صح دوام الفیض عن المبدأ الجواد»؛ یعنی اگر تضاد نبود، فیض الهی نمی‌توانست مستمراً جاری باشد. این صرفاً یک گزارهٔ منطقی نیست، بلکه یک واقعیت عینی در جهان است. همین دانه که در خاک کاشته می‌شود، با خاک تزاحم می‌کند، پوست می‌درد و به گیاه تبدیل می‌شود. این تعاملات و رقابت‌هاست که چرخ جهان را می‌گرداند.

قرآن نیز به این «ازداد» توجه دارد: «یُخرِجُ الحَیَّ مِنَ المَیِّتِ وَ یُخرِجُ المَیِّتَ مِنَ الحَیِّ» و «یولج اللیل فی النهار و یولج النهار فی اللیل». این تضاد، نه صرفاً در طبیعت، بلکه در نظام اخلاقی و معنوی نیز جاری است. مولانا می‌گوید: «با خود آمد، گفت ای بحر خوشی / ای نهاده هوش‌ها در بی‌هوشی»؛ در خواب، بیداری نهفته است و در بی‌دلی، دلداری.

اما در بارهٔ خود بیت: «روضه اندر آتش نمرود درج». مولانا با ظرافت نشان می‌دهد که از دل خشک‌شدن و از دست رفتنِ باغ، مواد سوختی برای آتش فراهم می‌شود. یعنی شاخ و برگ‌های تر و تازهٔ باغ، وقتی خشک می‌شوند، هیزم و سوخت خوبی برای آتش می‌شوند. به عبارت دیگر، آنچه به ظاهر پایان زندگی یک باغ است، می‌تواند به ابزاری برای تولید گرما و نیرو تبدیل شود. این همانند داستان ابراهیم است که آتش نمرود برایش به گلستان تبدیل شد؛ یعنی از دل ویرانگرترین نیرو، لطیف‌ترین رویش ممکن است.

بخش دوم بیت «دخل‌ها رویان شده از بذل و خرج» یک اصل قرآنی-نبوی را بیان می‌کند. این وعده‌ای است که دین داده است که بذل و بخشش، برخلاف تصور ظاهر، نه تنها کم نمی‌کند بلکه باعث افزایش و رویش می‌شود. پیامبر اکرم (ص) فرمود: «السَّمَاحَةُ یَا أُولِی النَّعمَاءِ رَبَاحٌ»، یعنی بخشش برای صاحبان نعمت، سود است نه زیان. و نیز: «ما نقص مال من الصدقات قط»، هیچ مالی از صدقه دادن هرگز کم نشد. زکات، لغتاً به معنای نمو و رشد است؛ هم رشد روحی و رهایی از تعلقات و هم رشد مادی و برکت. این تبادل و خرج کردن، پویایی و افزایش می‌آورد، همچون تبادل انرژی در ترمودینامیک که باعث انجام کار می‌شود. این جهان زین جنگ قائم می‌بود؛ و این جنگِ سازنده، موتور حرکت و بالندگی است.

نکات کلیدی

  • تضاد و وحدت اضداد در آفرینش یک اصل بنیادی و پویاست.
  • از دل هر پدیده، ضد آن می‌تواند سرچشمه بگیرد؛ حتی ویرانی می‌تواند بستر رویش باشد (مانند آتش از باغ خشک).
  • بذل و بخشش، برخلاف ظاهر، موجب افزایش و رویش نعمت‌ها می‌شود؛ کم کردن، عین زیاد کردن است.
  • مثنوی جهان را بستری برای تعاملات سازنده ازداد می‌بیند که چرخ حرکت هستی را می‌گرداند.
  • این جهان با «جنگ ازداد» قائم است، اما این جنگ نه مخرب که سازنده و مولد است.

Sources: d6-s78 · 01:07:12 d6-s78 · 01:01:17 d6-s78 · 01:07:22 d6-s78 · 01:08:30 d6-s78 · 01:09:45

به زبانِ تو — Iyong wika · AI

Talakayan — Magtanong tungkol sa beyt na ito — sasagutin mula sa Masnavi, bawat taludtod ay tutukuyin

Ang iyong usapan ay mananatili sa device na ito maliban kung ibabahagi mo.

Mga itinanong ng mambabasa

Wala pang naibabahaging tanong — ang sa iyo ay maaaring maging una.