Oku› Defter 1› Padişahın Hasta Cariyeye Âşık Olması ve Onu İyileştirmek İçin Çaba Göstermesi› Beyit 48
M1:48 — «گر خدا خواهد» نگفتند از بطر / پس خدا بنمودشان عجز بشر
M1:48
Anlam · به زبانِ تو — Kendi dilin · AI
অহংকারের কারণে চিকিৎসকেরা তাদের ক্ষমতার সীমাবদ্ধতা স্বীকার করে ‘ইনশাল্লাহ্’ (আল্লাহ্ চাইলে) বলেনি, তাই সৃষ্টিকর্তা তাদের মানুষের অন্তর্নিহিত অক্ষমতা দেখিয়ে দিলেন।
গল্পের এই পর্যায়ে রাজা তার প্রিয় দাসীর চিকিৎসার জন্য রাজ্যের সেরা চিকিৎসকদের ডেকে পাঠান। তারা নিজেদের দক্ষতায় এতটাই আত্মবিশ্বাসী ছিল যে, প্রত্যেকে নিজেদেরকে এক একজন ‘মসীহ’ (যিশু, যিনি মৃতকে জীবন দিতেন) বলে দাবি করে। তারা অহংকারবশত নিজেদের ক্ষমতার সীমাবদ্ধতার কথা ভুলে যায় এবং তাদের সাফল্যের জন্য যে ঐশী ইচ্ছার প্রয়োজন, তা স্বীকার করে না। তারা ‘ইনশাল্লাহ্’ বা ‘যদি আল্লাহ্ চান’—এই কথাটি উচ্চারণ করা থেকে বিরত থাকে।
রুমির কাছে, এই ছোট্ট বাক্যটি কেবল একটি প্রথা নয়, বরং এটি মানুষের নিজের অক্ষমতা এবং চূড়ান্ত ফলাফলের উপর ঐশী কর্তৃত্বের গভীর স্বীকৃতি। চিকিৎসকদের এই অহংকারই তাদের পতনের কারণ হয়। তাদের ঔদ্ধত্যের জবাবে, আল্লাহ্ তাদের ব্যর্থতা স্পষ্ট করে দেন। তারা যতই চেষ্টা করে, মেয়েটির অবস্থা ততই খারাপ হতে থাকে।
এই একটি শ্লোকের মাধ্যমে রুমি একটি গুরুত্বপূর্ণ সুফি নীতি তুলে ধরেছেন: মানুষের জ্ঞান, দক্ষতা ও প্রচেষ্টা যতই হোক না কেন, তা ঐশী ইচ্ছার অধীন। অহংকার ও আত্মম্ভরিতা মানুষকে অন্ধ করে দেয় এবং তাকে তার প্রকৃত অবস্থা—সৃষ্টিকর্তার সামনে তার অসহায়ত্ব—ভুলিয়ে দেয়। চিকিৎসকদের ব্যর্থতা ছিল তাদের ঔদ্ধত্যের প্রত্যক্ষ ফল, যা তাদের চোখে আঙুল দিয়ে দেখিয়ে দেয় যে নিরাময় তাদের হাতে নয়, বরং আল্লাহর হাতে।
- بطر
- অহংকার, ঔদ্ধত্য, দাম্ভিকতা; আল্লাহর নেয়ামত পেয়ে কৃতজ্ঞ হওয়ার বদলে গর্ব করা।
- عجز
- অক্ষমতা, অসহায়ত্ব, দুর্বলতা।
The physicians, confident in their own abilities, neglected to acknowledge divine will in their pronouncements, and in response, God demonstrated the inherent limitations of human power.
This couplet marks a crucial turn in the story of the ailing slave girl and the king's physicians. After the king entrusts his beloved's life to them, the physicians, in their collective boast (M1:46–47), declare themselves 'a Christ of the age' for every ailment. Rumi highlights their fatal flaw: they omitted the phrase inshallah (إن شاء الله), 'if God wills.' This omission, as the beyt states, was not accidental but stemmed from baṭar (بطر) — a spiritual arrogance or heedlessness that comes from overconfidence in one's own power, forgetting the ultimate source of all power.
By neglecting to qualify their claims with divine permission, they implicitly asserted their own absolute control over life and death. Rumi's point is deeply Sufi: true healing and success come only through acknowledging God's sovereignty. The consequence is immediate and direct: 'So God showed them the feebleness of humankind.' Their subsequent efforts (M1:51ff) only worsen the girl's condition, demonstrating that human knowledge and skill, however advanced, are powerless without divine grace. This serves as a cautionary tale against hubris and a reminder of the necessity of humility and reliance on God in all endeavors.
- گر خدا خواهد
- If God wills (a common expression of humility and reliance on God, equivalent to 'inshallah')
- بطر
- Arrogance, heedlessness, insolence, overconfidence stemming from prosperity or power
- عجز بشر
- The feebleness or helplessness of humankind
چون طبیبان از روی تکبر و خودبینی نگفتند «اگر خدا بخواهد» (انشاءالله)، خداوند نیز ناتوانی و عجز بشر را به آنان آشکار کرد.
در این داستان، پادشاهی عاشق کنیزکی بیمار میشود و برای درمان او بهترین طبیبان را گرد میآورد. این بیت به لحظهای کلیدی اشاره دارد که طبیبان در اوج غرور و خودبینی، بدون اینکه اراده و خواست خداوند را در نظر بگیرند، مدعی میشوند که میتوانند کنیزک را درمان کنند. آنها با این ادعا، از گفتن عبارت «انشاءالله» (اگر خدا بخواهد) که نشاندهنده توکل و اقرار به محدودیتهای انسانی است، خودداری میکنند.
مولانا در اینجا نکتهای عمیق را مطرح میکند: وقتی انسان خود را بینیاز از قدرت الهی میبیند و همه چیز را به تواناییهای خود نسبت میدهد، خداوند نیز پرده از ناتوانیهای او برمیدارد. در ادامه داستان میبینیم که هرچه طبیبان بیشتر تلاش میکنند، حال کنیزک بدتر میشود و درمانهایشان نتیجه عکس میدهد. این نشاندهنده آن است که توکل به خداوند و فروتنی در برابر اراده او، شرط اصلی موفقیت و گشایش در کارهاست. این بیت هشداری است در برابر غرور علمی و خودبینی که میتواند انسان را از حقیقت دور کند.
- بطر
- غرور، سرمستی، خودبینی
- نمودشان
- به آنها نشان داد
- عجز بشر
- ناتوانی انسان
Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited
Your conversation stays on this device unless you share it.
What readers asked0
No questions shared yet — yours could be the first.