Oku› Defter 5› Cariyenin hanımın eşeğiyle şehvetini gidermesi ve eşeği keçi ve ayı gibi insanî şehvetini gidermeye alıştırması, ve eşeğin uzvuna bir kabak takması ki haddini aşmasın. Hanım bunu fark etti ama kabağın detayını görmedi. Cariyeyi bahane ederek uzak bir yere gönderdi ve eşekle kabaksız birleşti ve rezillikle helak oldu. Cariye geç vakitte geri döndü ve şöyle feryat etti: “Ey canım ve ey gözümün nuru, uzvu gördün de kabağı görmedin. Zikri gördün de diğerini görmedin.” “Her eksik lanetlenmiştir” yani her eksik görüş ve anlayış lanetlenmiştir; aksi halde cisim olarak zahiri eksikler rahmet olunmuşlardır, lanetlenmiş değil. “Köre günah yoktur” (Nur, 61) ayetini oku, günahı reddetmiş ve laneti, azabı ve gazabı reddetmiştir.› Beyit 1365
M5:1365 — ای بسا سرمست نار و نارجو / خویشتن را نور مطلق داند او
M5:1365
Anlam · به زبانِ تو — Kendi dilin · AI
این بیت میگوید بسیاری از افراد، غرق در امیال ویرانگر و جهنمی (نار) هستند اما در اثر این مستی و غفلت، گمان میکنند که در حال حرکت به سوی حقیقت و روشنایی مطلق (نور) هستند.
این بیت یک نتیجهگیری کلی از داستان کنیزک و خاتون است. خاتون، که از شهوت «سرمست» شده بود، عمل حیوانی و مهلک خود را لذتی بزرگ و روشن میدید. مولانا این حالت را به یک اصل کلی تعمیم میدهد: شهوت و امیال نفسانی، همچون آتشی (نار) هستند که انسان را به سوی خود میکشند. اما فردی که اسیر این امیال است، به دلیل کوری باطنی، این آتش ویرانگر را با نور حقیقت (نور مطلق) اشتباه میگیرد.
این «سرمستی» حالتی از خودفراموشی و غفلت است که در آن، فرد قدرت تشخیص درست از غلط را از دست میدهد. او نه تنها به دنبال آتش میرود («نارجو»)، بلکه با غرور و جهل، این مسیر هلاکتبار را عینِ کمال و روشنایی میداند. این بیت به زیبایی، وارونگی ادراک در فردی که تحت سلطهی نفس اماره است را به تصویر میکشد؛ جایی که زشتترین چیزها (آتش جهنم) در نظرش زیباترین جلوه میکند (نور مطلق). این همان خطای دیدی است که خاتون مرتکب شد: او لذت آنی را دید اما کدو، یعنی عامل نجات و جنبهی پنهان و خطرناک ماجرا را ندید.
- ای بسا
- چه بسیار، فراوان
- نار
- آتش، در اینجا کنایه از دوزخ و امیال جهنمی
- نارجو
- جویندهی آتش، کسی که به دنبال امیال ویرانگر است
- نور مطلق
- روشنایی محض، کنایه از حقیقت الهی و راه راست
Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited
Your conversation stays on this device unless you share it.
What readers asked0
No questions shared yet — yours could be the first.