Oku› Defter 6› Farenin o kurbağayı dere kenarında çağırması ve ipin ucunu çekerek kurbağanın suda onun çağrısını duyması hikayesine geri dönülmesi› Beyit 2967
M6:2967 — آفت مرغست چشم کام‌بین / مخلص مرغست عقل دام‌بین
M6:2967
Anlam · به زبانِ تو — Kendi dilin · AI
چشم ظاهر‌بین که فقط به دنبال لذت‌های آنی است، باعث نابودی می‌شود، در حالی که عقل عاقبت‌اندیش که خطرها و دام‌ها را می‌بیند، سبب نجات می‌گردد.
این بیت تقابل بنیادینی را میان دو قوه در وجود انسان ترسیم می‌کند: «چشم» و «عقل». مولانا در اینجا «چشم» را نماد نگرش سطحی و شهوت‌ران می‌داند؛ چشمی که فقط به دنبال «کام» یا همان لذت و خواسته‌ی فوری است. این نگاه، مانند پرنده‌ای که فقط دانه‌ی روی زمین را می‌بیند و از دام زیر آن غافل است، عامل اصلی گرفتاری و «آفت» است. در ابیات قبل، مولانا این چشم را به دیدن «خضرای دمن» (سبزه‌ی روییده بر فضولات) تشبیه می‌کند که ظاهری فریبنده و باطنی پلید دارد.
در مقابل، «عقل» قرار دارد که قوه‌ی «دام‌بین» است. وظیفه‌ی عقل، فراتر رفتن از سطح و دیدن پیامدها، خطرات و تله‌های پنهان در پس هر لذت ظاهری است. این عقل، نه محاسبه‌گری صرف، بلکه نوعی بصیرت و دوراندیشی است که به «مخلَص» یا رهایی و نجات می‌انجامد. بنابراین، بیت تأکید می‌کند که پیروی کورکورانه از امیال ظاهری به هلاکت می‌رسد، اما به کار گرفتن عقلی که عواقب را می‌سنجد، راه نجات و رستگاری است. این تمایز میان دید سطحی و بصیرت عمیق، از مضامین کلیدی مثنوی است.
- آفت
- بلا، مصیبت، آسیب، عامل نابودی
- کام‌بین
- آنکه فقط به دنبال آرزو و لذت خود است، لذت‌جو
- مخلَص
- نجات، رهایی، وسیله‌ی نجات‌بخش
- دام‌بین
- آنکه تله و خطر را تشخیص می‌دهد، عاقبت‌اندیش
Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited
Your conversation stays on this device unless you share it.
What readers asked0
No questions shared yet — yours could be the first.