M6:4534 — زین سبب پیغامبر با اجتهاد / نام خود وان علی مولا نهاد

Rumi is reinterpreting the famous historical event at Ghadir Khumm, where the Prophet Muhammad declared, "Whoever I am his mawlā, Ali is his mawlā." The section's heading notes that this declaration angered some followers, who saw it as a political move to install a relative. Rumi refutes this cynical view.

By using the term ijtihād (اجتهاد), which signifies a profound, diligent spiritual and intellectual effort, Rumi frames the Prophet's action not as simple nepotism but as a deeply considered spiritual necessity. The Prophet wasn't just assigning a successor; he was establishing a principle. The title Mawlā, Rumi argues in the following lines, means "one who liberates." The Prophet's mission was to free humanity from the slavery of the ego and worldly attachments. By linking Ali to this same title, he was indicating that the path to true freedom (āzādī) continues through spiritual masters who can guide others out of bondage.

This couplet, therefore, shifts the focus from a political or sectarian dispute to a core Sufi concept: the necessity of a guide (pīr or shaykh) for spiritual liberation. The Prophet's ijtihād was to ensure his community understood that freedom is not a one-time event but a continuous process guided by those who embody the prophetic function of setting souls free.

این بیت به رویداد غدیر خم اشاره دارد، جایی که پیامبر اسلام فرمود: «هر که من مولای اویم، پس علی مولای اوست». مولانا توضیح می‌دهد که این اقدام پیامبر، یک تصمیم حساب‌شده و حاصل «اجتهاد» و ژرف‌نگری معنوی بود، نه یک انتخاب شخصی یا خویشاوندی.

در ابیات بعدی، مولانا معنای عرفانی «مولا» را می‌شکافد: مولا کسی نیست که بر تو سروری کند، بلکه کسی است که تو را از بندگی نفس و تعلقات دنیوی «آزاد» می‌سازد. بنابراین، پیامبر با قرار دادن علی در جایگاه مولا پس از خود، در واقع راه آزادی معنوی و رهایی را برای مؤمنان هموار ساخت. او با این کار، زنجیره‌ی ولایت و سرپرستی روحانی را تداوم بخشید. این «اجتهاد» پیامبر، تضمینی برای استمرار راه آزادی بود که با نبوت آغاز شده بود.