Oku Defter 6 Kuşun avcıyla, Hz. Mustafa'nın ümmetini nehyettiği 'İslam'da ruhbanlık yoktur' ruhbanlık ve anlamı üzerine münazarası Beyit 506

M6:506 — یار را ترسان کند ز اشتردلی / این چنین همره عدو دان نه ولی

یار را ترسان کند ز اشتردلیاین چنین همره عدو دان نه ولی
✦ Bu beyti Türkçe dilinde oluştur

M6:506

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — kaydedilmiş Mesnevi derslerinden

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: همراه ترسو، یار را از بزدلی‌اش می‌ترساند؛ چنین هم‌سفری را دشمن بدان، نه دوست.

معنا: این بیت هشدار می‌دهد که شخصی ترسو و بزدل، با القای ترس و تردید در دل شما، مانع از ادامه راهتان می‌شود. چنین فردی، حتی اگر در ظاهر همسفر باشد، در حقیقت دشمن راه شماست نه یاورتان.

شرح

در این بیت، مولانا با کلمه‌ای بسیار کوبنده، «اشتردلی»، به ما هشدار می‌دهد که در سلوک، چگونه همراهان را بازشناسیم. اشتردل، آن انسان ترسو و بزدلی است که فاقد شجاعت، صلابت و بینش لازم برای پیمودن راه پرخطر معرفت است. چنین کسی، به جای آنکه یاریگر باشد، با القای ترس و بیم، سعی در منصرف کردن سالک از ادامه مسیر دارد؛ به قول مولانا، «درس می‌دهد و خطبه می‌خواند» تا با توجیهات ترس‌زده، راه بازگشت را توصیف کند. مولانا بی‌پرده می‌گوید که این‌گونه همنشین، نه ولی و یار، بلکه دشمن راه شماست، چرا که با تزریق ترس، رمق از جان شما می‌کشد و مسیر حرکت را سد می‌کند.

این نکته در سیاق مباحث گسترده‌تر مولانا درباره اهمیت انتخاب همراهان در مسیر معنوی قرار می‌گیرد. راه دین و حقیقت، راهی است که «پر از شور و شر است» و «راه هر مخنث‌گوهری» نیست. پیمودن آن نیازمند دلیرمردانی است که همت‌هاشان جمع و دل‌هاشان به هم پیوسته باشد. «تعاون قلوب» و «اجتماع همم» از شرایط ضروری برای پیشرفت در این راه است. همراهان خوب، مشوق و همدلند؛ اما اشتردل‌ها، چون راهزنانی پنهان، فرصت می‌جویند تا در گردنه‌های سخت، «جام تو ببرند» و تو را از راه بازدارند.

مولانا در جای دیگری از مثنوی، از زبان صیاد، جهاد در برابر شر را مشروط به «یاری و زور» می‌داند و به حکمت «الفرار مما لا یطاق من سنن المرسلین» اشاره می‌کند. این عقب‌نشینی هوشمندانه و استراتژیک، هرگز نباید با «اشتردلی» که ناشی از ضعف نفس و بزدلی است، اشتباه گرفته شود. اشتردل، به صرف ترس خود، می‌خواهد دیگران را نیز از حرکت بازدارد، حال آنکه فرار مرسلین، تدبیری برای حفظ اساس دین و تجدید قواست.

راه سلوک، خود محکی برای نفوس است. «ترس» در این مسیر، به مثابه «غربالی» عمل می‌کند که «شجاعان» را از «ترسویان» جدا می‌سازد. تنها کسانی می‌توانند از این فیلتر عبور کنند که شجاعت لازم برای رویارویی با ناشناخته‌ها و دشواری‌ها را داشته باشند. اشتردل، از ابتدا در این آزمون مردود است و خود را مانع رشد دیگران نیز می‌گرداند.

نکات کلیدی

  • همراه ترسو دشمنی پنهان است که با القای ترس، شما را از ادامه راه بازمی‌دارد.
  • اشتردلی، نشانه‌ای از ضعف روح و فقدان بصیرت برای سلوک معنوی است.
  • راه حقیقت، راهی دشوار و پرچالش است که فقط شجاعان و دلیرمردان از آن می‌گذرند.
  • انتخاب همراهان در مسیر سلوک حیاتی است؛ باید یارانی همدل و همت انتخاب کرد نه ترسوها را.
  • عقب‌نشینی استراتژیک (مانند «الفرار مما لا یطاق») با بزدلی و اشتردلی تفاوت اساسی دارد.
  • ترس در مسیر معنوی، خود فیلتری الهی برای جداسازی نفوس شجاع از ضعفاست.

Sources: d6-s11 · 04:45:59 d6-s11 · 05:24:14

به زبانِ تو — Kendi dilin · AI

Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited

Your conversation stays on this device unless you share it.

What readers asked

No questions shared yet — yours could be the first.