M1:2888 — هر‌چه گوید مرد عاشق بوی عشق / از دهانش می‌جهد در کوی عشق

这句诗出自一位贫穷的贝都因人向哈里发献上一罐浑浊河水的故事。鲁米借此阐明，行为的价值取决于其内在的动机，而非外在的形式。这位献礼者是“情人”（مرد عاشق），他的贫穷与渴望便是他的真诚。因此，他口中所出的一切——无论是以何种形式表达——都带有“爱之芬芳”（بوی عشق）。

紧随其后的诗句进一步阐释了这个观点：如果情人谈论法学（فقه），听起来却像是灵性的贫乏（فقر）；如果他言说“不信”（کفر），其中也蕴含着信仰的气息。这并非说言辞本身不重要，而是强调真正的灵性状态会渗透并转化一切外在的表达。就像用糖做成面包的形状，尝起来依旧是糖的甜味，而非面包的味道。情人的话语，无论内容为何，都源自于他那充满爱的内在海洋，因此其本质始终是爱。

این بیت یک اصل مهم در عرفان مولوی را بیان می‌کند: اصالت «حال» بر «قال». یعنی وضعیت درونی و روحانی یک شخص، مهم‌تر از کلمات و ظواهر گفتار اوست.

مولانا این بیت را پس از اشاره به داستان مرد عرب بادیه‌نشین می‌آورد که از فرط فقر و عشق، کوزه‌ای آب به خلیفه هدیه داد. آن مرد، نماد یک «عاشق» است. کلام چنین فردی، حتی اگر ساده و بی‌پیرایه باشد، سرشار از صداقت و عشق است. رایحهٔ عشق از کلماتش به مشام می‌رسد و مستقیماً بر دل اهل دل می‌نشیند.

در ابیات بعدی، مولانا این ایده را بسط می‌دهد: اگر چنین عاشقی از فقه (دانش دینی) سخن بگوید، کلامش بوی فقر (نیاز معنوی به خدا) می‌دهد و اگر حتی به ظاهر کلماتی کفرآمیز بر زبان آورد، از آن رایحهٔ دین و یقین به مشام می‌رسد. زیرا گوهر وجود او عشق است و هرچه از این چشمه بجوشد، همان طعم را خواهد داشت، درست مانند شکلی که از شکر ساخته شده و هرچند شبیه نان باشد، مزهٔ شکر می‌دهد.