Читати› Daftar 6› Благання та шукання притулку у Бога від спокуси вибору та від спокуси засобів вибору, бо небеса й землі скаржилися та боялися вибору та засобів вибору, а творіння людини було захоплене пошуком власного вибору та засобів вибору, як хворий, який відчуває, що його вибір обмежений, і бажає здоров'я, яке є причиною вибору, щоб його вибір збільшився, і бажає посади, щоб його вибір збільшився, а місце спустошення Божого гніву в минулих народах було надмірним вибором та засобами вибору. Ніхто ніколи не бачив фараона без майна› Бейт 247
M6:247 — گرچه دوزخ دور دارد زو نکال / لیک جنت به ورا فی کل حال
M6:247
شرحِ سروش — з його записаних лекцій по Маснаві
این متن بر پایهٔ سخنرانیهای ضبطشدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.
ترجمه و معنا
ترجمه به فارسی روان: گرچه دوزخ، عذاب خود را از او دور نگاه میدارد، اما بهشت در هر حال برای او بهتر است. معنا: این بیت به این نکته اشاره دارد که گرچه فرار از خویشتن و ناآگاهی ممکن است انسان را از عذاب و مسئولیت زندگی دور کند، اما راه رسیدن به بهشت و آرامش واقعی در پذیرش آگاهانه و ورود به بیخودی اصیل است که از هر گریز موقتی برتر است.
شرح
مولانا اینجا یک واقعیت مهم روانشناختی را در مورد انسانها بیان میکند که صدالبته روانکاوان جدید نیز به آن پرداختهاند. میبینیم که آدمیان، «جمله عالم»، از اختیار و هستی خود میگریزند و به «سَرِ سَرمَستِ خود» پناه میبرند؛ این فرار از هوشیاری و خودآگاهیست. از نظر مولانا، انسانها این کار را میکنند تا برای لحظهای از هوشیاری رها شوند. چگونه؟ «ننگ خمر و زمر بر خود مینهند»، یعنی به شراب یا موسیقیهای مضل و غفلتزا روی میآورند. این البته با سماع و نوای نی که خود مولانا میپسندید و از آنها به عنوان ابزاری برای یادآوری «اصل خویش» یاد میکرد، متفاوت است.
چرا انسانها چنین میکنند؟ چون «جمله دانستهاند که این هستی فخ است». همه فهمیدهاند که این هستیِ خودبین و خودکام، این وجودِ مدعی، یک دام و زندان است. «فکر و ذکر اختیاری دوزخ است»؛ هرگاه انسان آگاه و مختارانه میاندیشد، خود را در جهنم مییابد. پس راه حل موقت، فرار «از خودی در بیخودی» است؛ یا به مستی یا به شغل، یعنی با غرقشدن در کار و مشغله، خود را سرگرم میکنند تا به خود فکر نکنند.
بیت حاضر پس از این تحلیل میآید و به این نکته میپردازد که گرچه این فرار از اختیار و هستی، ظاهراً انسان را از دوزخِ مسئولیت و رنج دور میکند («گرچه دوزخ دور دارد زو نکال»)، اما راهِ بهتری برای رهایی وجود دارد. این بیت تصریح میکند که «لیک جنت به ورا فی کل حال»؛ یعنی آن راه حقیقیِ بیخودی و فنای اختیاری، که در پیِ تسلیم در برابر حقیقت و یافتن معنای کشفشده است، بر هر گریزِ موقتی و ناآگاهانه برتری دارد. مولانا در اینجا انسان را به سفری از جنس «مرگهای بالاتر» دعوت میکند که متضمن حیات و تولد دوباره است، نه صرفاً گریز از رنج. این نه جبر است، بلکه درک جباریت حق و رهایی از بند «هستی» مدعی خویشتن است؛ رهاییای که به جای فرار از دوزخ، به سوی بهشت حقیقی رهنمون میشود.
نکات کلیدی
- بشر از خودآگاهی و اختیار میگریزد، زیرا آنها را دامی از رنج و مسئولیت مییابد.
- فرار از خودی به سوی ناآگاهی (از طریق مستی یا اشتغال) راهی موقتی برای دور شدن از رنج است.
- فکر و ذکر اختیاری، اگر با خودبینی همراه باشد، خود جهنمیست.
- صرف دوری از عذاب دوزخ (مسئولیت)، نهایت هدف نیست؛ بهشت حقیقی در بیخودی اصیل است.
- بهشت واقعی در پذیرش آگاهانه هستی و تن دادن به 'مرگهای بالاتر' برای تولدی دوباره است.
Sources: d6-s07 · 23:45:00 d6-s07 · 29:55:00
This text was reconstructed from Dr. Abdolkarim Soroush's recorded Masnavi lectures. It has not been reviewed and approved by him.
Translation & meaning
Translation: Although hell keeps its torment (nekāl) from him, / Yet Paradise is always better for him (fī kulli ḥāl). Meaning: This verse suggests that while escaping conscious selfhood and responsibility might avert some earthly suffering, true spiritual paradise lies in a deeper, more authentic 'loss of self' that is superior to any temporary evasion.
Explanation
Mowlana, in these verses, lays bare a profound psychological fact about human beings, a topic that, I must say, modern psychoanalysts have also explored in depth. We observe that all of humanity, 'jumla ʿālam', flees from its own volition and self-asserting existence ('hastī') and takes refuge in a state of 'intoxicated self' ('sar-mast-e khod'). This is a flight from consciousness and self-awareness.
Why do humans do this? Because, as Mowlana says, 'All have come to know that this existence is a trap' ('jumla dānesta ke în hastī fakh ast'). Everyone has realized, through experience, that this self-centered, self-claiming existence is merely a snare and a prison. 'Voluntary thought and remembrance are hell' ('fekr o zekr-e ekhtiyārī dozakh ast'); whenever one thinks consciously and volitionally, one finds oneself in hell. So, the temporary solution is to flee 'from selfhood into selflessness' ('az khodī dar bīkhudī')—either through intoxication ('masti') or through occupation ('shoghl'), submerging oneself in work and distraction to avoid contemplating one's own self.
The present verse follows this analysis, addressing the point that although this flight from volition and self-asserting existence might seemingly keep one away from the hell of responsibility and suffering ('Although hell keeps its torment (nekāl) from him'), there is a better path to liberation. This verse affirms that 'Yet Paradise is always better for him (fī kulli ḥāl)'; meaning, the true path of selflessness and voluntary annihilation, which comes from surrendering to reality and discovering life's inherent meaning, is superior to any temporary and unconscious escape. Here, Mowlana invites humanity to a journey of 'higher deaths' ('marg-hā-ye bālātar'), which entails rebirth and true life, not merely an evasion of suffering. This is not fatalism, but an understanding of God's overwhelming power and liberation from the shackles of an arrogant selfhood—a liberation that, instead of fleeing from hell, guides one towards true paradise.
Key takeaways
- Humanity flees from self-awareness and volition, perceiving them as traps of suffering and responsibility.
- Escaping selfhood into unconsciousness (through intoxication or occupation) is a temporary relief from suffering.
- Voluntary thought and remembrance, when coupled with self-centeredness, can be a form of hell.
- Merely avoiding the torment of hell (responsibility) is not the ultimate goal; true paradise lies in authentic selflessness.
- Real paradise is found in consciously embracing existence and undergoing 'higher deaths' for a spiritual rebirth.
Sources: d6-s07 · 23:45:00 d6-s07 · 29:55:00
به زبانِ تو — Вашою мовою · AI
Обговорення — Запитайте про цей бейт — відповіді з «Маснаві», кожен вірш цитується
Ваша розмова залишається на цьому пристрої, доки ви нею не поділитеся.
Про що питали читачі0
Ще ніхто не ділився запитаннями — ваше може бути першим.