پڑھیے› دفتر ۱› فرید الدین عطار قدس اللہ روحہ کے قول کی تفسیر: تو صاحبِ نفس ہے اے غافل، خاک و خون میں مبتلا ہو، کیونکہ صاحبِ دل اگر زہر بھی پیے تو وہ شہد بن جاتا ہے› بیت ۱۶۱۷
M1:1617 — دست ناقص دست شیطانست و دیو / زانک اندر دام تکلیفست و ریو
M1:1617
معنی و شرح · به زبانِ تو — آپ کی زبان · AI
عملکرد انسان ناتمام و به کمالنرسیده، در واقع کار شیطان است، زیرا او هنوز در بند ظواهر دین، تکالیف اجباری و فریبکاری نفس خود اسیر است.
این بیت در ادامهی مقایسهی میان انسان «کامل» و انسان «ناقص» میآید. بیت قبلی میگوید دست انسان کامل، دست خداست. این بیت، نقطهی مقابل آن را بیان میکند: دست انسان ناقص، دست شیطان است.
منظور از «ناقص» کسی است که هنوز در مراحل اولیهی سلوک معنوی قرار دارد و اسیر نفس امارهی خویش است. چنین فردی، حتی وقتی به اعمال دینی و «تکالیف» شرعی میپردازد، انگیزههایش خالص نیست. او در «دام تکلیف و ریو» گرفتار است؛ یعنی عبادات و اعمال او ممکن است برای فریب دیگران، کسب وجههی اجتماعی یا ارضای نفس خودش باشد، نه برای رضای خدا. به همین دلیل، مولانا عملکرد او را شیطانی میداند، زیرا از سرچشمهی خودخواهی و ریا برمیخیزد، نه از تسلیم و اخلاص حقیقی.
بنابراین، این بیت هشداری است در مورد اینکه صرف انجام اعمال ظاهری دین، ضامن کمال و رستگاری نیست. اگر نیت پاک نباشد و فرد از دام خودبینی و فریبکاری رها نشده باشد، همان اعمال میتوانند ابزاری در دست شیطان شوند.
- ناقص
- انسان به کمال معنوی نرسیده، سالک مبتدی، کسی که هنوز اسیر نفس است.
- دیو
- اهریمن، نماد نیروهای شر و نفسانی.
- زانک
- زیرا که، برای اینکه.
- تکلیف
- وظایف و عبادات شرعی، در اینجا با بار معنایی منفی به کار رفته یعنی انجام ظاهری و خشک اعمال دینی.
- ریو
- فریب، حیله، مکر، ریاکاری.
Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited
Your conversation stays on this device unless you share it.
What readers asked0
No questions shared yet — yours could be the first.