پڑھیے› دفتر ۵› اس گائے کی حکایت جو ایک بڑے جزیرے میں اکیلی رہتی ہے، حق تعالیٰ اس بڑے جزیرے کو نباتات اور پھولوں سے بھر دیتا ہے جو گائے کا چارہ ہوتے ہیں۔ شام تک وہ گائے سب کچھ کھا کر ایک پہاڑ کے ٹکڑے کی طرح موٹی ہو جاتی ہے۔ جب رات ہوتی ہے تو اسے غم اور خوف کی وجہ سے نیند نہیں آتی کہ میں نے سارا صحرا چر لیا، کل کیا کھاؤں گی؟ اس غم سے وہ سوکھ کر خلال کی طرح پتلی ہو جاتی ہے۔ دن ہوتے ہی وہ سارا صحرا گزشتہ دن سے زیادہ سبز اور گھنا دیکھتی ہے؛ دوبارہ کھاتی ہے اور موٹی ہو جاتی ہے، پھر رات کو وہی غم اسے پکڑ لیتا ہے۔ کئی سالوں سے وہ یہی دیکھ رہی ہے لیکن اعتماد نہیں کرتی۔› بیت ۲۸۵۴
M5:2854 — اندر افتد گاو با جوع البقَر / تا به شب آن را چرد او سر به سر
M5:2854
معنی و شرح · به زبانِ تو — آپ کی زبان · AI
گاو با حرص و ولع شدید شروع به چرا میکند و تا شب تمام علفزار را میخورد.
این بیت بخشی از تمثیل گاوی است که در جزیرهای سرسبز زندگی میکند. این گاو نماد «نفس» انسان است که اسیر ترس از آینده و حرص برای تأمین روزی است. مولانا در این بیت، اوج حرص و تلاش بیوقفهٔ این گاو را در طول روز به تصویر میکشد. عبارت «جوع البقر» که در پزشکی قدیم به معنای گرسنگی بیمارگونه و سیریناپذیر بوده، در اینجا به شکلی کنایهآمیز به کار رفته است: گاو دچار «گرسنگی گاوی» میشود! این ولع شدید، او را وامیدارد که تمام مرتع را «سر به سر» بچرد و چیزی باقی نگذارد.
نکتهٔ اصلی داستان در تضاد میان این تلاش حریصانه در روز و اضطراب بیمورد در شب است. گاو هر روز شاهد لطف بیپایان خداوند است که دشت را پر از روزی میکند، اما این مشاهدهٔ مکرر، به «ایمان» و آرامش قلبی منجر نمیشود. به محض غروب آفتاب، ترس از «فردا چه بخورم؟» تمام وجودش را فرا میگیرد و او را لاغر و نحیف میکند. این بیت، مرحلهٔ انباشت و حرص را نشان میدهد که مقدمهای برای ترس از دست دادن در شب است. مولانا از این طریق، وابستگی انسان به اسباب مادی و غفلت او از «مسببالاسباب» یعنی خداوند را نقد میکند.
- جوع البقَر
- گرسنگی گاوی؛ نوعی بیماری که در آن فرد هرچه میخورد سیر نمیشود، پرخوری عصبی.
- اندر افتد
- دچار میشود، مبتلا میشود، شروع میکند.
- سر به سر
- به طور کامل، از اول تا آخر، سراسر.
- چرد
- میچَرَد، (علف) میخورَد.
Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited
Your conversation stays on this device unless you share it.
What readers asked0
No questions shared yet — yours could be the first.