پڑھیے› دفتر ۵› اس گائے کی حکایت جو ایک بڑے جزیرے میں اکیلی رہتی ہے، حق تعالیٰ اس بڑے جزیرے کو نباتات اور پھولوں سے بھر دیتا ہے جو گائے کا چارہ ہوتے ہیں۔ شام تک وہ گائے سب کچھ کھا کر ایک پہاڑ کے ٹکڑے کی طرح موٹی ہو جاتی ہے۔ جب رات ہوتی ہے تو اسے غم اور خوف کی وجہ سے نیند نہیں آتی کہ میں نے سارا صحرا چر لیا، کل کیا کھاؤں گی؟ اس غم سے وہ سوکھ کر خلال کی طرح پتلی ہو جاتی ہے۔ دن ہوتے ہی وہ سارا صحرا گزشتہ دن سے زیادہ سبز اور گھنا دیکھتی ہے؛ دوبارہ کھاتی ہے اور موٹی ہو جاتی ہے، پھر رات کو وہی غم اسے پکڑ لیتا ہے۔ کئی سالوں سے وہ یہی دیکھ رہی ہے لیکن اعتماد نہیں کرتی۔› بیت ۲۸۵۵
M5:2855 — باز زفت و فربه و لَمتُر شود / آن تنش از پیه و قوّت پُر شود
M5:2855
معنی و شرح · به زبانِ تو — آپ کی زبان · AI
با طلوع خورشید و دیدن مرتع سرسبز، گاو دوباره با حرص و ولع میچرد و تا شب، بدنش از فرط خوردن، فربه و پر از چربی و انرژی میشود.
این بیت نقطهٔ اوج چرخهٔ روزانهٔ گاو را به تصویر میکشد. پس از آنکه شب را با غصه و ترس از گرسنگی به صبح رسانده و چون «خلال» (چوب نازک) لاغر شده، با دیدن لطف بیپایان خداوند که دشت را دوباره سبز کرده، تمام اضطرابش را فراموش میکند و با حرص و ولعی حیوانی (که مولانا آن را «جوع البقر» مینامد) به چریدن مشغول میشود.
نتیجهٔ این فراموشی و زیادهروی، فربهی و سنگینی است. مولانا با استفاده از سه واژهٔ «زفت»، «فربه» و «لمتر» بر ابعاد این چاقی اغراقآمیز تأکید میکند. این چاقی صرفاً فیزیکی نیست، بلکه نماد غرق شدن کامل در نعمتهای مادی و غفلت از منبع اصلی آن، یعنی خداوند، است. این سیری و فربهی، خود زمینه را برای اضطراب شب بعد فراهم میکند. گاو (که نماد نفس انسان است) به جای آنکه از این تجربهٔ تکرارشونده درس اعتماد و توکل بگیرد، تنها میان دو قطب ترس از نداری و حرص برای برخورداری در نوسان است.
- لَمتُر
- بسیار بزرگ، عظیمالجثه، ستبر
- زفت
- درشت، ستبر، کلفت
- پیه
- چربی حیوان
Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited
Your conversation stays on this device unless you share it.
What readers asked0
No questions shared yet — yours could be the first.