پڑھیے› دفتر ۵› اس گائے کی حکایت جو ایک بڑے جزیرے میں اکیلی رہتی ہے، حق تعالیٰ اس بڑے جزیرے کو نباتات اور پھولوں سے بھر دیتا ہے جو گائے کا چارہ ہوتے ہیں۔ شام تک وہ گائے سب کچھ کھا کر ایک پہاڑ کے ٹکڑے کی طرح موٹی ہو جاتی ہے۔ جب رات ہوتی ہے تو اسے غم اور خوف کی وجہ سے نیند نہیں آتی کہ میں نے سارا صحرا چر لیا، کل کیا کھاؤں گی؟ اس غم سے وہ سوکھ کر خلال کی طرح پتلی ہو جاتی ہے۔ دن ہوتے ہی وہ سارا صحرا گزشتہ دن سے زیادہ سبز اور گھنا دیکھتی ہے؛ دوبارہ کھاتی ہے اور موٹی ہو جاتی ہے، پھر رات کو وہی غم اسے پکڑ لیتا ہے۔ کئی سالوں سے وہ یہی دیکھ رہی ہے لیکن اعتماد نہیں کرتی۔› بیت ۲۸۶۳
M5:2863 — سالها خوردی و کم نامد ز خوَر / ترک مستقبل کن و ماضی نگر
M5:2863
معنی و شرح · به زبانِ تو — آپ کی زبان · AI
این بیت به انسان مضطرب یادآوری میکند که سالهاست رزق و روزیاش تأمین شده و کمبودی نداشته است؛ پس به جای نگرانی بیهوده برای آینده، به تجربههای گذشته و لطف مداوم خداوند بنگرد و اعتماد کند.
این بیت در دل حکایت گاوی بیان میشود که در جزیرهای سرسبز زندگی میکند. این گاو نماد «نفس» انسان است که هر روز از نعمتهای جهان (جزیره) بهرهمند میشود، اما شب هنگام از ترس اینکه فردا چه بخورد، لاغر و نحیف میگردد. این ترس، با وجود تجربهی مکرر و روزانهی لطف الهی که هر صبح چراگاه را پربارتر از قبل مییابد، از بین نمیرود.
مولانا مستقیماً به این نفسِ نگران خطاب میکند و میگوید: «سالهاست که از خوان نعمت الهی خوردهای و روزیات هرگز قطع نشده است.» این یک دعوت به واقعبینی و تکیه بر تجربه است. به جای غرق شدن در خیال و وهم «آینده» (مستقبل) که منشأ اضطراب است، کافی است به «گذشته» (ماضی) بنگری. گذشته، گواه روشنی است بر اینکه خداوند روزیرسان است و هرگز تو را رها نکرده است. این نگرانی، ناشی از بیاعتمادی و فراموشی لطف دائمی پروردگار است.
نکتهی کلیدی در اینجا، تغییر کانون توجه از آیندهی نامعلوم به گذشتهی معلوم است. ترس از آینده، نیروی خود را از نادیدهگرفتن سوابق لطف و عنایت میگیرد. مولانا با این دستور ساده — «ماضی نگر» — راهکاری عملی برای غلبه بر اضطرابِ رزق ارائه میدهد و انسان را به سوی توکل و آرامش هدایت میکند.
- خوَر
- خوراک، غذا، خوردنی
- مستقبل
- آینده
- ماضی
- گذشته
- نامد
- نیامد، نشد
Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited
Your conversation stays on this device unless you share it.
What readers asked0
No questions shared yet — yours could be the first.