پڑھیے› دفتر ۶› جعفر رضی اللہ عنہ کا قلعہ لینے تنہا آنا اور اس قلعے کے بادشاہ کا اسے دفع کرنے کی مشورت کرنا اور اس وزیر کا بادشاہ سے کہنا کہ خبردار، تسلیم کر لو اور جہالت کی وجہ سے بے باکی نہ کرو کہ یہ بہادر ہے اور حق کی طرف سے اس کے دل میں عظیم جمعیت ہے وغیرہ› بیت ۳۰۵۵

M6:3055 — بنهد اندر روی دیگر نور خود / که ببیند نیم‌شب هر نیک و بد

بنهد اندر روی دیگر نور خودکه ببیند نیم‌شب هر نیک و بد
✦ اس بیت کو اردو میں پیش کریں

M6:3055

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — ان کے ریکارڈ شدہ مثنوی لیکچرز سے

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: خداوند نور خود را در چهره‌ای دیگر می‌نهد که آن شخص هر خوب و بدی را نیم‌شب ببیند.

معنا: مولانا بیان می‌کند که خداوند قادر است بخشی از نور خویش را به چهره‌ای ببخشد که صاحب آن چهره بتواند نیک و بد را حتی در تاریکی مطلق تشخیص دهد و ببیند.

شرح

در این بیت، مولانا از قدرت بی‌کران خداوند سخن می‌گوید، و اینکه چگونه می‌تواند نور خود را، نه فقط در خورشید و ستارگان، بلکه در روی یک انسان عادی بگذارد تا او را به بینشی فوق‌طبیعی مجهز کند. بی‌هیچ تردیدی، این بیانگر آن است که خداوند، «مالک‌الملک» عالم، همان‌طور که برترین زیبایی را به یوسف عطا می‌کند یا نیروی صولت را به شیر می‌بخشد، موهبت ادراکی خاصی را نیز به بندگان برگزیده‌اش ارزانی می‌دارد. مولانا خود در ادامه همین بحث، این نور را به داستان شیخی نابینا پیوند می‌زند که با وجود کوری جسمانی، قادر بود نیمه‌شب قرآن بخواند و نیک و بد را از هم بازشناسد. این روشن می‌کند که «نور خط» یا «نور خود» که در این بیت آمده، اشاره به نور ظاهری نیست، بلکه فروغی از بصیرت الهی است که به فرد توانایی می‌دهد تا از ورای حجاب‌های تاریکی و ناپیدایی، حقایق را ببیند و آن‌ها را از باطل بازشناسد. این بینش، فراتر از دید مادی چشم است؛ ادراکی است که خداوند به عنوان فیض و عطایی خاص، به بندگان برگزیده‌اش می‌بخشد و معجزه‌وار پرده از سرّ نهان برمی‌دارد. بنابراین، آنچه در اینجا مطرح است، نه توانایی ذاتی انسان، بلکه اعطای مستقیم الهی است که حد و مرزی نمی‌شناسد و قوانین ظاهری طبیعت را درمی‌نوردد تا نشانه‌ای از قدرت لایزال خود بر جای گذارد و به ما بنمایاند که مراتب هستی ورای محسوسات ماست.

نکات کلیدی

  • بینایی حقیقی فراتر از چشم مادی است و از نور الهی سرچشمه می‌گیرد.
  • خداوند «مالک‌الملک» است و قدرت اعطای بینش و ادراکات ماورائی را دارد.
  • تشخیص نیک و بد در تاریکی، نمادی از بصیرت باطنی و تمییز حق از باطل است.
  • این بینش موهبتی الهی است و نه تلاشی صرفاً بشری.

Sources: d6-s68 · 01:02:34 d6-s68 · 01:05:02 d6-s68 · 01:07:16

❋

به زبانِ تو — آپ کی زبان · AI

❋

Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited

Your conversation stays on this device unless you share it.

What readers asked

No questions shared yet — yours could be the first.