پڑھیے دفتر ۶ بادشاہ کا امراء اور متعصبین کو ایاز کی فضیلت، مرتبہ، قربت اور ان پر اس کی تنخواہ کا سبب اس طرح بتانا کہ انہیں حجت اور اعتراض کی گنجائش نہ رہے بیت ۳۹۴

M6:394 — باز آمد گفت از هر جنس هست / اغلب آن کاسه‌های رازیست

باز آمد گفت از هر جنس هستاغلب آن کاسه‌های رازیست
✦ اس بیت کو اردو میں پیش کریں

M6:394

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — ان کے ریکارڈ شدہ مثنوی لیکچرز سے

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: او بازگشت و گفت از هر نوع کالایی هست؛ اغلبِ آن کاسه‌های ساختِ ری است. معنا: این بیت گزارش یک امیر به پادشاه است که دربارهٔ اجناس یک کاروان تحقیق کرده و می‌گوید اجناس متنوعی دارند که عمدهٔ آن‌ها کاسه‌های ساخت شهر ری است.

شرح

ببینید، این بیت در دل داستانی می‌آید که پادشاه برای سنجش امیران خود، آن‌ها را یکی‌یکی به دنبال اطلاعاتی دربارهٔ یک کاروان می‌فرستد. این گزارشِ یکی از آن امیران است؛ او باز می‌گردد و می‌گوید کاروان کالاهای متنوعی دارد، اما غالبِ آن‌ها "کاسه‌های رازی" هستند، یعنی کاسه‌هایی که در شهر ری ساخته شده‌اند. این نکته در کلام مولانا بسیار عمیق است: پادشاه به محض دریافت این پاسخ، سؤال دیگری می‌پرسد که امیر برای آن پاسخی ندارد: "کی بیرون شدند از شهر ری؟" این نشان می‌دهد که گزارش این امیر، همچون گزارش سایر امیران در این داستان، "ناقص" و "سست‌رای" است. او فقط به همان سؤالی پاسخ داده که پرسیده شده بود، بدون آنکه چشم‌اندازی جامع از کاروان به دست آورده باشد. این تصویری است از درک‌های جزئی و پراکنده که از دیدگاه مولانا، نقص اساسی در معرفت و شناخت است. معرفت حقیقی، کلی‌نگر است؛ اما این امیران، یکی پس از دیگری، تنها می‌توانند یک پاره از حقیقت را ببینند و گزارش دهند. اینجاست که مولانا با همین داستان‌های به‌ظاهر ساده، به ریشه‌های فلسفهٔ معرفت‌شناسی خود نقب می‌زند.

نکات کلیدی

  • معرفتِ جزئی و تک‌بعدی، بی‌درنگ ما را در مواجهه با پرسش‌های جامع‌تر ناتوان می‌سازد.
  • پاسخ‌گویی به یک سؤال خاص، تضمینی برای درک کامل حقیقتِ یک پدیده نیست.
  • مولانا از طریق این داستان‌ها به "سست‌رایی" و "نقصان" در فهم انسان اشاره می‌کند.
  • حقیقت، اغلب در گرو نگاهی جامع و فراتر از ظاهر است.

Sources: d6-s10 · 00:08:09 d6-s10 · 00:09:44 d6-s10 · 00:10:15

به زبانِ تو — آپ کی زبان · AI

Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited

Your conversation stays on this device unless you share it.

What readers asked

No questions shared yet — yours could be the first.