پڑھیے دفتر ۶ پرندے کا شکاری سے رہبانیت کے بارے میں مناظرہ اور اس رہبانیت کے معنی میں جس سے مصطفیٰ علیہ السلام نے اپنی امت کو منع کیا تھا کہ لَا رَهْبَانِيَّةَ فِي الْإِسْلَامِ (اسلام میں رہبانیت نہیں ہے) بیت ۴۸۰

M6:480 — جمعه شرطست و جماعت در نماز / امر معروف و ز منکر احتراز

جمعه شرطست و جماعت در نمازامر معروف و ز منکر احتراز
✦ اس بیت کو اردو میں پیش کریں

M6:480

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — ان کے ریکارڈ شدہ مثنوی لیکچرز سے

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: جمعه و جماعت در نماز واجب است، و امر به معروف و نهی از منکر نیز شرط ایمان است.

معنا: این بیت از زبان مرغ در داستان مرغ و صیاد، به الزامات اجتماعی اسلام اشاره می‌کند. در مکتب احمدی، شرکت در نماز جمعه و جماعت و نیز ادای فریضه امر به معروف و نهی از منکر ضروری و واجب است.

شرح

این بیت در میانهٔ مناظرهٔ مرغ با صیاد بر سر مسئلهٔ «رهبانیت در اسلام» سروده شده است. صیاد، که در باطن خود راهبی ریاکار است، به خلوت‌گزینی و انزوا دعوت می‌کند، در حالی که مرغ، مدافع شریعت احمدی، به الزامات و فواید حضور فعال در اجتماع اشاره دارد. من خود بارها بر این نکته تأکید کرده‌ام که «لا رهبانیة فی الاسلام» — این سخن پیامبر اسلام، دستورالعملی روشن برای امت است؛ اسلام دین جمع و جماعت و حضور و مسئولیت است، نه انزوا و گریز از خلق.

مرغ در اینجا به صراحت از پایه‌های زندگی اجتماعی در اسلام سخن می‌گوید. «جمعه شرط است و جماعت در نماز»؛ اینها همگی اعمالی هستند که بدون حضور در میان مردم معنا نمی‌یابند. نماز جمعه خود نشانه‌ای آشکار از اهمیت همبستگی اجتماعی و وحدت مسلمین است. همچنین، «امر معروف و ز منکر احتراز» نیز بی‌تردید از جمله احکام اجتماعی است. شما نمی‌توانید در خلوت و انزوا به امر به معروف و نهی از منکر بپردازید. این فریضه تنها در بستر تعامل با دیگران، در رویارویی با کژی‌ها و تشویق به نیکی‌ها معنا پیدا می‌کند. اینها همه مؤید این است که مسلمانان، برخلاف رهبانان مسیحی یا مرتاضان هندی، باید در بطن جامعه حضور داشته باشند و نقش سازنده خود را ایفا کنند.

من قبلاً هم اشاره کرده‌ام که غزالی در «احیاء علوم الدین» و همچنین بسیاری از صوفیان، ریشه‌های خلوت‌گزینی را در گریز از آفات جامعه، چون دروغ و غیبت و ریا، می‌دانستند. اما مرغ در اینجا به وضوح بر جنبهٔ مثبت و ایجابی حضور در اجتماع تأکید می‌کند. او به منافعی چون «نیکی رساندن به خلق»، «کمک کردن»، «عیادت بیمار کردن»، «در جهاد شرکت کردن» و «پول درآوردن برای دستگیری از دیگران» اشاره دارد. این‌ها همه دلالت بر این دارند که مکتب احمدی بر مبنای منفعت‌رسانی اجتماعی و مسئولیت‌پذیری بنا شده است. این تنها یک گزینه نیست، بلکه یک «شرط» است؛ یعنی بدون آن، دین اسلام در روح خود ناتمام می‌ماند. پس، مثنوی ما را از تنهایی می‌رهاند و به دل اجتماع می‌کشاند، نه برای گریز، که برای ساختن و اصلاح.

نکات کلیدی

  • اسلام به شدت بر زندگی اجتماعی و مسئولیت‌پذیری جمعی تأکید دارد، برخلاف رهبانیت مسیحی.
  • فریضه‌هایی چون نماز جمعه، نماز جماعت و امر به معروف و نهی از منکر، همگی نشانه‌هایی از ضرورت حضور فعال در جامعه هستند.
  • امر به معروف و نهی از منکر به ذات خود یک حکم اجتماعی است و در انزوا معنا ندارد.
  • هدف اصلی از حضور در اجتماع، منفعت‌رسانی به خلق و تحمل جفای بدخویان (با قید و شرط) است.
  • مولانا از زبان مرغ، دوری از اجتماع را معادل با 'سنگ و کلوخ بودن' می‌داند.

Sources: d6-s11 · 02:34:34 d6-s11 · 03:34:34 d6-s11 · 03:05:05

به زبانِ تو — آپ کی زبان · AI

Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited

Your conversation stays on this device unless you share it.

What readers asked

No questions shared yet — yours could be the first.