پڑھیے دفتر ۶ پرندے کا شکاری سے رہبانیت کے بارے میں مناظرہ اور اس رہبانیت کے معنی میں جس سے مصطفیٰ علیہ السلام نے اپنی امت کو منع کیا تھا کہ لَا رَهْبَانِيَّةَ فِي الْإِسْلَامِ (اسلام میں رہبانیت نہیں ہے) بیت ۴۸۱

M6:481 — رنج بدخویان کشیدن زیر صبر / منفعت دادن به خلقان هم‌چو ابر

رنج بدخویان کشیدن زیر صبرمنفعت دادن به خلقان هم‌چو ابر
✦ اس بیت کو اردو میں پیش کریں

M6:481

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — ان کے ریکارڈ شدہ مثنوی لیکچرز سے

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: کشیدن رنج از بدخویان، با بردباری و منفعت رساندن به مردم، چون ابری که باران می‌دهد.

معنا: این بیت از فواید زندگی اجتماعی می‌گوید: باید با بردباری آزار بدطینتان را تحمل کرد و مانند ابر، همواره به مردم نفع رساند.

شرح

این بیت، از زبان مرغ در داستان مناظره با صیاد، به مثابه استدلالی قاطع در برابر رهبانیت و خلوت‌گزینی می‌آید. مرغ در اینجا این نکتهٔ مهم را طرح می‌کند که زیستن در میان خلق و تحمل رنج‌های ناشی از آن، نه تنها عیب نیست، بلکه کمال‌بخش است.

من این را بارها گفته‌ام که تحمل جفای خلق، مشروط به تفکیک است: تحمل جفایی که از زیردستان و هم‌ردیفان می‌رسد، یک فضیلت است. این رنج کشیدن از بدخویان در واقع موجب طهارت نفس آدمی می‌شود؛ مانند کیسه‌ای است که به تن می‌کشی تا آلودگی‌ها را بزدایی. اما، بله، اما تحمل جفای زبردستان و ستمگران به هیچ وجه فضیلت نیست، بلکه عین ظلم‌پذیری و رذیلت است و صددرصد مذموم. مثنوی به هیچ رو به ما تعلیم نمی‌دهد که در برابر ستم سر خم کنیم؛ بلکه به ما می‌آموزد که رنج‌های خردِ ناشی از تعاملات روزمره با مردمان را به جان بخریم و آن را پله‌ای برای تهذیب نفس بدانیم.

بخش دوم بیت، یعنی «منفعت دادن به خلقان هم‌چو ابر»، تبیین دیگری از فواید زندگی اجتماعی است. چگونه می‌توان به مردم نفع رساند در حالی که از آن‌ها دوری گزیده‌ای؟ نفع رساندن مانند باران ابرها، نیازمند حضور و بخشندگی است. این اشاره به حدیث شریف نبوی «خیر الناس انفعهم للناس» است که می‌فرماید بهترین مردم آن کسی است که بیشترین نفع را به مردم می‌رساند. این خیرخواهی و نیکوکاری، بی‌شک در خلوت و انزوا میسر نمی‌شود؛ بلکه میدان ظهور آن، جامعه و تعامل با دیگران است. مولانا در اینجا قاطعانه موضعی را برمی‌گزیند که حضور فعال و مفید در جامعه را بر کناره‌گیری و انزوا ترجیح می‌دهد، با این شرط که رنج‌های آن از سر صبر و با تمایز میان ستم و جفای خرد تحمل شود.

نکات کلیدی

  • فضیلت تحمل رنج از بدخویان مشروط به این است که از هم‌ردیفان یا زیردستان باشد، نه ستمگران.
  • تحمل رنج‌های کوچک اجتماعی، راهی برای تهذیب و طهارت نفس است.
  • رساندن منفعت به خلق، چنان که ابر باران می‌دهد، از آموزه‌های بنیادین زندگی اجتماعی و خیرخواهی است.
  • اسلام، خلاف رهبانیت، مسلمانان را به حضور فعال و سودرسانی در اجتماع فرامی‌خواند.
  • این بیت تأکید می‌کند که نیکی به مردم در انزوا میسر نیست و نیازمند تعامل است.

Sources: d6-s11 · 03:34:34 d6-s11 · 02:34:34

به زبانِ تو — آپ کی زبان · AI

Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited

Your conversation stays on this device unless you share it.

What readers asked

No questions shared yet — yours could be the first.