پڑھیے› دفتر ۶› بلال کا حبشہ کی شدید گرمی میں حضرت مصطفیٰ علیہ السلام کی محبت میں احد احد کہنا جب اس کا یہودی آقا تعصب کی وجہ سے اسے حبشہ کی تیز دھوپ میں خاردار شاخ سے مارتا تھا اور بلال کے جسم سے خون ابلتا تھا، اس سے احد احد نکلتا تھا بغیر اس کے ارادے کے جیسے دوسرے درد مندوں سے آہ نکلتی ہے بغیر ارادے کے، کیونکہ وہ عشق کے درد سے لبریز تھا، خار کے درد کو دور کرنے کا اسے موقع ہی نہ تھا جیسے فرعون کے جادوگر، جرجیس اور دیگر بے شمار لوگ› بیت ۹۱۹
M6:919 — آفتاب و ماه دو گاو خراس / گرد میگردند و میدارند پاس
M6:919
معنی و شرح · به زبانِ تو — آپ کی زبان · AI
خورشید و ماه مانند دو گاوی که سنگ آسیاب را میچرخانند، به فرمان قدرتی برتر مدام در حال گردش و پاسداری از نظام عالم هستند.
مولانا در این بخش از مثنوی، برای نشان دادن قدرت مطلق عشق و ارادهٔ الهی، به حرکت دائمی و بیاختیار اجزای عالم اشاره میکند. همانطور که بلال در اوج شکنجه، بیاختیار «احد احد» میگفت، تمام کائنات نیز مسخّر و مقهور یک نیروی برتر هستند.
این بیت، خورشید و ماه را به دو گاو تشبیه میکند که به یک «خراس» یا آسیاب بزرگ بسته شدهاند و مجبورند پیوسته بچرخند. این تصویر، حرکت افلاک را از یک پدیدهٔ صرفاً طبیعی به یک عمل جبری و تحت فرمان تبدیل میکند. آنها نه از روی اختیار، که به ارادهٔ گردانندهای دیگر «پاسداری» میکنند و نظم کیهانی را حفظ مینمایند. این حرکت مدام، درست مانند چرخش سنگ آسیاب در بیتهای قبل (بیت ۹۱۱)، نشانهای از وجود یک جریان پنهان و قدرتمند (تقدیر الهی یا عشق) است که همه چیز، از ذرات خاک گرفته تا عظیمترین اجرام آسمانی را به رقص و گردش واداشته است.
در نگاه مولانا، این بیقراری و حرکت دائمی، شاهدی بر حضور فاعلی قدرتمند است. همانطور که جوشش کف روی آب، از غلیان و قدرت دریا خبر میدهد، گردش افلاک نیز تسبیح و اطاعت محض آنها در برابر ارادهٔ خداوند است. بنابراین، انسان که جزئی کوچک از این کلّیّات است، چگونه میتواند در برابر حکم الهی آرام و قرار داشته باشد و تسلیم نباشد؟
- خراس
- آسیاب، سنگ آسیا. در اینجا به معنای دستگاهی است که گاو به دور آن میچرخد.
- پاس داشتن
- نگهبانی دادن، مراقبت کردن.
Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited
Your conversation stays on this device unless you share it.
What readers asked0
No questions shared yet — yours could be the first.