M5:1419 — کیر دیدی هم‌چو شهد و چون خبیص / آن کدو را چون ندیدی ای حریص؟

این بیت بخشی از نوحه‌ی کنیزک بر سر جنازه‌ی بانوی (خاتون) خانه است. خاتون با دیدن رابطه‌ی پنهانی کنیزک با خر، تنها جنبه‌ی شهوانی و لذت‌بخش ماجرا را دید و از «کدو» که کنیزک برای کنترل و ایمنی به کار می‌برد، غافل ماند. این غفلت که از حرص و شهوت کورکورانه سرچشمه می‌گرفت، به قیمت جانش تمام شد.

مولانا از این داستان جسورانه و تکان‌دهنده استفاده می‌کند تا یک اصل مهم عرفانی و اخلاقی را بیان کند: خطر تقلید ظاهری و سطحی از اهل معرفت. خاتون نماد سالک ناپخته‌ای است که تنها صورت و ظاهر اعمال یک «استاد» (در اینجا کنیزک) را می‌بیند و بدون درک حقیقت و رازِ (سِرّ) درونی آن، شتاب‌زده دست به تقلید می‌زند. او «کیر» را که نماد جاذبه‌ی دنیوی و لذت آنی است، می‌بیند اما «کدو» را که نماد معرفت، احتیاط، و شرط باطنیِ لازم برای مهار آن نیروست، نمی‌بیند.

صفت «حریص» در اینجا کلیدی است. حرص و آز، چشم باطن انسان را کور می‌کند و او را از دیدن جزئیات حیاتی و خطرات پنهان باز می‌دارد. این بیت هشداری است به همه کسانی که در هر زمینه‌ای - چه معنوی و چه دنیوی - تنها به پوسته‌ی شیرین و فریبنده‌ی امور توجه می‌کنند و از مغز تلخ یا شرط لازم آن غافل می‌مانند.