M1:1864 — مادحت گر هجو گوید بر ملا / روزها سوزد دلت زان سوزها

مولانا در این بخش از مثنوی، دربارهٔ خطر دل بستن به ستایش مردم سخن می‌گوید. او استدلال می‌کند که تأثیر ستایش دیگران، حتی اگر ریاکارانه باشد، پنهانی در جان انسان نفوذ می‌کند و مایهٔ غرور و خودفریبی می‌شود.

این بیت یک آزمون روانشناختی را مطرح می‌کند: فرض کن به خودت می‌گویی «من فریب این تعریف‌ها را نمی‌خورم، می‌دانم که از روی طمع است». مولانا می‌گوید برای اینکه بفهمی چقدر این ستایش‌ها در تو اثر کرده، تصور کن همان کسی که روزی مدح تو را می‌گفت (مادحت)، ناگهان در جمع و آشکارا شروع به بدگویی و هجو تو کند. اگرچه با عقلت می‌دانی که دلیل این تغییر رفتار، نرسیدن به خواسته‌هایش بوده، اما باز هم دلت به شدت می‌سوزد و این رنجش روزها با تو می‌ماند.

این سوزش درونی ثابت می‌کند که آن ستایش‌ها نیز بی‌اثر نبوده‌اند. همانطور که نیشِ هجو تلخ و ماندگار است، شیرینی مدح نیز در جان اثر می‌گذارد و به طور نامرئی پایه‌های کبر را محکم می‌کند. در واقع، واکنش شدید ما به توهین، میزان وابستگی پنهان ما به تحسین را آشکار می‌سازد.