M1:2875 — خم شکسته آب ازو ناریخته / صد درستی زین شکست انگیخته

مولانا در این بخش از داستان، هدیه آوردن مرد فقیر برای خلیفه را به یک تمثیل عرفانی تبدیل می‌کند. کوزه (خم یا سبو) نماد وجود محدود و فردی ما، و آب درون آن، معرفت و هستی جزئی ماست. خلیفه نیز نماد خداوند یا حقیقت مطلق است که همچون دریایی بی‌کران است.

عارفانی که به درک این حقیقت بی‌کران می‌رسند، از فرط شوق و «غیرت» (شوری معنوی برای رسیدن به یگانگی)، کوزهٔ وجود خود را می‌شکنند. این «شکستن» در ظاهر نابودی است، اما در باطن، عین کمال (درستی) است. بیت مورد نظر این وضعیت شگفت‌انگیز را توصیف می‌کند: کوزه شکسته، اما محتوای آن (آب) نریخته است. این تصویر که در دنیای مادی محال است، بیانگر این نکتهٔ عرفانی است که با از میان رفتن تعینات و مرزهای «من»، اصل و حقیقت وجود انسان نه تنها از دست نمی‌رود، بلکه حفظ شده و به کمال می‌رسد. این شکستن، رها شدن از قید فردیت و پیوستن به کل است و از دل همین فنا، صدها کمال و تمامیت حقیقی زاده می‌شود.