M1:2888 — هر‌چه گوید مرد عاشق بوی عشق / از دهانش می‌جهد در کوی عشق

این بیت یک اصل مهم در عرفان مولوی را بیان می‌کند: اصالت «حال» بر «قال». یعنی وضعیت درونی و روحانی یک شخص، مهم‌تر از کلمات و ظواهر گفتار اوست.

مولانا این بیت را پس از اشاره به داستان مرد عرب بادیه‌نشین می‌آورد که از فرط فقر و عشق، کوزه‌ای آب به خلیفه هدیه داد. آن مرد، نماد یک «عاشق» است. کلام چنین فردی، حتی اگر ساده و بی‌پیرایه باشد، سرشار از صداقت و عشق است. رایحهٔ عشق از کلماتش به مشام می‌رسد و مستقیماً بر دل اهل دل می‌نشیند.

در ابیات بعدی، مولانا این ایده را بسط می‌دهد: اگر چنین عاشقی از فقه (دانش دینی) سخن بگوید، کلامش بوی فقر (نیاز معنوی به خدا) می‌دهد و اگر حتی به ظاهر کلماتی کفرآمیز بر زبان آورد، از آن رایحهٔ دین و یقین به مشام می‌رسد. زیرا گوهر وجود او عشق است و هرچه از این چشمه بجوشد، همان طعم را خواهد داشت، درست مانند شکلی که از شکر ساخته شده و هرچند شبیه نان باشد، مزهٔ شکر می‌دهد.