M1:3295 — الحذر ای مؤمنان کان در شماست / در شما بس عالم بی‌منتهاست

مولانا در این بخش از داستان «مرتد شدن کاتب وحی» به یک اصل مهم در انسان‌شناسی عرفانی اشاره می‌کند. او پس از بیان اینکه رگه‌هایی از شک و انکار فلسفی در هر فردی وجود دارد، مؤمنان را از خطری درونی بر حذر می‌دارد. این خطر، همان «عالم بی‌منتها» یا جهان بی‌کرانی است که در وجود هر انسان نهفته است.

این جهان درونی، فقط جایگاه ایمان و فضائل نیست؛ بلکه استعداد پذیرش تمام ۷۲ ملت (که در بیت بعدی به آن اشاره می‌شود و نماد تمام عقاید و فرقه‌های بشری، اعم از صحیح و باطل، است) را نیز داراست. به عبارت دیگر، نفس انسان قابلیت تبدیل شدن به هر چیزی را دارد. همان‌طور که می‌تواند محل تجلی وحی و ایمان باشد، می‌تواند به ورطه‌ی کفر، غرور و انکار نیز سقوط کند. کاتب وحی به این دلیل مرتد شد که گمان کرد خود «محل وحی» است و این توهم از همین جهان درونی و ناشناخته‌ی او سر برآورد.

بنابراین، مولانا به مؤمنان هشدار می‌دهد که به ایمان ظاهری خود مغرور نشوند و همواره از نفس خود بترسند. امنیت واقعی در این نیست که خود را پاک و نیک‌مردم ببینیم، بلکه در این است که از این پتانسیل عظیم و ناشناخته‌ی درونی آگاه باشیم و با خوف و لرز، از خداوند برای حفظ ایمان خود یاری بخواهیم.