M2:105 — در دو چشم غیر من تو نقش خود / گر ببینی آن خیالی دان و رد

این بیت در ادامهٔ گفتگوی میان سالک (جویندهٔ حقیقت) و مرشد کامل (که مولانا او را «آینهٔ کلی» می‌نامد) آمده است. سالک در چشمان مرشد، تصویر حقیقی خود را دیده و احساس کرده که به خودشناسی رسیده است. اما تردیدی از درون (وهم) به او می‌گوید که این فقط یک خیال و تصویر ذهنی است. در اینجا، مرشد یا همان آینهٔ حقیقت، به او پاسخ می‌دهد و یک معیار اساسی برای تشخیص حقیقت از خیال به دست می‌دهد.

مولانا می‌گوید: «اگر نقش خود را در چشم هر کسی غیر از من ببینی، آن را یک خیال باطل بدان و رد کن.» چرا؟ زیرا چشمان دیگران، یعنی انسان‌های معمولی که هنوز اسیر نفس و پندارهای خود هستند، همچون آینه‌هایی کدر و غبارآلودند. آن‌ها نمی‌توانند حقیقت را آن‌چنان که هست بازتاب دهند. تصویری که در چشم آن‌ها از خودت می‌بینی، در واقع بازتابی از پندارها، قضاوت‌ها و محدودیت‌های خود آن‌هاست که با خیالات تو درآمیخته است. این تصویر، «خودِ حقیقی» تو نیست، بلکه یک «خیال» است.

در مقابل، چشم انسان کامل (که در اینجا مولانا خود را نمایندهٔ آن می‌داند) به دلیل فنا و نیستی از خود، پاک و شفاف شده و سرمهٔ معرفت الهی را به خود کشیده است. این چشم، «خانهٔ هستی» است، نه «خانهٔ خیال». بنابراین، تنها در چنین آینهٔ صاف و بی‌غشی است که سالک می‌تواند تصویر واقعی و الهی خود را، فارغ از هرگونه پندار و توهم، مشاهده کند و به اتحاد با حقیقت برسد.