M2:48 — راه حس راه خرانست ای سوار / ای خران را تو مزاحم‌، شرم دار

مولانا در اینجا تمایز بنیادین میان دو نوع شناخت را مطرح می‌کند: شناختی که از طریق حواس پنج‌گانه ظاهری (بینایی، شنوایی و غیره) به دست می‌آید و شناختی که از راه دل و جان حاصل می‌شود.

او راه اول، یعنی «راه حس»، را به «راه خران» تشبیه می‌کند. حیوانات کاملاً بر اساس غرایز و حواس ظاهری خود زندگی می‌کنند و این برای آن‌ها طبیعی است. اما انسان، که مولانا او را «سوار» می‌خواند، قرار است بر این حواس و غرایز حیوانی خود مسلط باشد، نه اینکه پیرو آن‌ها شود.

نکتهٔ طعنه‌آمیز و تکان‌دهندهٔ بیت در مصرع دوم است. مولانا نمی‌گوید که انسانِ حس‌گرا مانند خر است، بلکه می‌گوید او «مزاحم» خران است. یعنی کسی که می‌توانست در عوالم بالاتر سیر کند، آن‌قدر خود را تنزل داده که در میدان حیوانی، گوی سبقت را از حیوانات هم ربوده و برای آن‌ها ایجاد مزاحمت کرده است. این کلام تندی است برای بیدار کردن انسان از غفلت و یادآوری جایگاه والای انسانی‌اش که فراتر از دنیای مادی و محسوسات است.