M5:1414 — صاحب دام ابلهان را سر برید / وآن ظریفان را به مجلسها کشید

این بیت در ادامه‌ی تمثیل دنیا به عنوان یک دام و انسان‌ها به عنوان پرندگان بیان می‌شود. مولانا دو گروه از پرندگان (انسان‌ها) را از هم جدا می‌کند:

1. پرندگان ابله (ابلهان): این‌ها عوام و غافلان هستند که فریفته‌ی «دانه» (لذت‌های دنیوی) می‌شوند و در «دام» (دنیا) گرفتار می‌آیند. صاحب دام، که نماد خداوند یا قضا و قدر الهی است، آن‌ها را سر می‌برد. بیت بعدی توضیح می‌دهد که از این گروه «گوشت» به کار می‌آید (که از آنها گوشت می‌آید به کار). یعنی اینان صرفاً وجودی مادی و جسمانی دارند و پس از مرگ، هستی معنوی و اثری ماندگار از خود به جای نمی‌گذارند. سرنوشتشان فنا و نیستی است.

2. پرندگان ظریف (ظریفان): اینان عارفان و هوشمندانی هستند که فریب دانه را نمی‌خورند یا اگر هم در دام باشند، ارزششان به چیز دیگری است. «ظریف» در اینجا به معنای زیبا، خوش‌آواز و خوش‌خوان است. صاحب دام این پرندگان را نمی‌کشد، بلکه آن‌ها را به «مجلس» خود می‌برد تا از آواز و ناله‌ی عاشقانه‌ی آن‌ها لذت ببرد (وز ظریفان بانگ و نالهٔ زیر و زار). این گروه، اهل معنا هستند و وجودشان برای «بانگ و ناله» یعنی ذکر، دعا، و بیان اسرار عشق الهی ارزشمند است. سرنوشت آن‌ها راه یافتن به محفل انس و قرب الهی است.

بنابراین، این بیت تفاوت عاقبت انسان مادی و انسان معنوی را به تصویر می‌کشد. یکی برای «گوشت» و دیگری برای «آواز» است؛ یکی فانی و دیگری باقی.