閱讀 卷 6 穆斯塔法(願主福安之)囑咐賽迪克(願主喜悅之):當你購買比拉勒時,他們必會因固執而抬高價格。請讓我在這項功績中與你分享,成為我的代理人,從我這裡拿走一半的價格 詩聯 1018

M6:1018 — اسپر خود کرده حق آن سنگ را / بر گشاده آب مینارنگ را

اسپر خود کرده حق آن سنگ رابر گشاده آب مینارنگ را
✦ 以your language呈現此詩聯

M6:1018

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — 摘自他的瑪斯納維講座錄音

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: خداوند آن سنگ را سپر خود قرار داد و آبِ به رنگ مینا را از آن جاری ساخت. معنا: خداوند، علل و اسباب ظاهری را همچون سپری برای افعال خود قرار می‌دهد و از ورای آنها قدرت و ارادهٔ خویش را آشکار می‌سازد؛ چنان که آب زلال از سنگی سخت می‌جوشد.

شرح

مولانا، در این بیت و ابیات پس از آن، به یکی از بنیادی‌ترین اصول عرفانی خود می‌پردازد: یگانگی فاعل حقیقی در جهان. برای من، این حرفی قاطع و بی‌برگشت است: مولانا معتقد است که «لا مؤثر فی الوجود الا الله». به این معنا که در هر پدیده‌ای که در عالم رخ می‌دهد، تنها یک دست در کار است و آن دست خداوند است.

این بینش، جهان را به گونه‌ای دیگر به ما می‌نمایاند. ما به ظاهر می‌بینیم که آب از سنگ می‌جوشد، یا دارو بیماری را شفا می‌دهد، یا چشم می‌بیند. اما مولانا می‌گوید که این‌ها همه «روپوش»‌اند؛ پوششی بر حقیقت، سپری بر دست فاعل اصلی. همان‌طور که می‌فرماید: «اسپر خود کرده حق آن سنگ را / بر گشاده آب مینارنگ را». سنگ تنها یک محل تجلی است، نه سرچشمهٔ حقیقی آب. آبِ «مینارنگ» (به رنگ مینا، آبی و زلال و شفاف) از جایی می‌آید که «بی‌جهات» است، از عالم بالا. سنگِ خشن و بی‌جان، تنها حجابی است که خداوند در پس آن، فیض آب حیات‌بخش خود را جاری می‌کند.

این دیدگاه با نگاه رایج و علمی امروز که هر پدیده را به علل مادی و طبیعی آن نسبت می‌دهد، در تضادی آشکار است. امروزیان می‌گویند دیدن کار اعصاب مغزی است، یا جوشش آب پدیده‌ای فیزیکی است. اما از منظر مولانا، و موافق با فلسفهٔ قدیم، این‌ها تنها وسیله و ابزارند؛ «مقدمات امرند». دیدن امری «فراحسی» است، کار روح است. همچنان که من خود نیز بارها گفته‌ام، این یک محل چالش عمیق میان اندیشهٔ قدیم و جدید است؛ میان اندیشه‌های دینی و علمی. اما مولانا، مبتنی بر مبانی کهن، با صلابت می‌گوید که چشم تنها یک روپوش است، تا نور از ورای آن روان شود و بینش پدید آید. او (خداوند) است که «روان کرده‌ست بی‌بخل و فتور».

پس، از دید عارف، این سنگ‌ها و چشم‌ها و داروها، همگی «دستکش دست خداوند» هستند. دست خدا را ما در ظاهر نمی‌بینیم، اما عارفان، که «دیدهٔ نافذی» دارند، این دستکش‌ها را می‌شکافند و دست فاعل حقیقی را در ورای آن‌ها به تماشا می‌نشینند. این، جوهر بینش توحیدی مولاناست که در هر ذره‌ای، «کل یوم هو فی شأن» را می‌بیند و همهٔ فعالیت‌ها را به ذات یگانهٔ هستی بازمی‌گرداند.

نکات کلیدی

  • خداوند تنها فاعل حقیقی در تمام هستی است؛ اسباب ظاهری صرفاً «روپوش» یا «سپر»ی برای فعل الهی‌اند.
  • این بینش توحیدی، فاعلیت را از پدیده‌های مادی سلب کرده و آن را به یگانگی ذات احدیت بازمی‌گرداند.
  • آنچه ما به ظاهر از علل طبیعی می‌بینیم، تنها تجلی اراده و قدرت خداوند از ورای این حجاب‌هاست.
  • آب «مینارنگ» اشاره به خلوص و زیبایی آب جاری از منبع بی‌جهت الهی دارد، نه صرفاً از کالبد سنگ.

Sources: d6-s22 · 00:06:25 d6-s22 · 00:08:12 d6-s22 · 00:08:58 d6-s21 · 01:26:56

به زبانِ تو — 您的語言 · AI

討論 — 就此詩節提問——答案源自《瑪斯納維》,每節詩句皆有引證

除非您分享,否則您的對話僅會留在此裝置上。

讀者們的提問

尚無分享的提問——您的提問或可為濫觴。