閱讀› 卷 6› 穆斯塔法（願主福安之）責備賽迪克（願主喜悅之）：我囑咐你與我合夥購買，你為什麼獨自購買？以及他的藉口› 詩聯 1107

M6:1107 — آنک در خوابش همی‌جویی ویست / چشم بگشا کان مه نیکو پیست

آنک در خوابش همی‌جویی ویستچشم بگشا کان مه نیکو پیست
✦ 以your language呈現此詩聯

M6:1107

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — 摘自他的瑪斯納維講座錄音

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: آنچه را در خواب جستجو می‌کنی، همو اینجاست. چشم بگشا، چرا که آن ماهِ نیکو اقبال رسیده است.

معنا: این بیت فراخوانی است برای بیداری؛ آنچه را که انسان در آرزوها و ناخودآگاه خود می‌جوید، اکنون در دسترس و حاضر است و باید با بصیرت آن را دریافت.

شرح

این بیت، ندایی است برای بیدار شدن از غفلت و مشاهدهٔ حضور پرشکوه حق در همین لحظه. مولانا، گویی در نقش «بشیر» (بشارت‌دهندهٔ الهی)، به خطاب مستقیم با سالک می‌پردازد و می‌گوید آنچه تو در رؤیاها و در پرده‌های ناخودآگاهت، در جستجویش بوده‌ای، اکنون در بیداری و پیش روی توست. این «وی» که در خواب می‌جویی، «همین‌جاست» و نیازی به جستجو در مکانی دور یا زمانی دیگر ندارد.

فراز «چشم بگشا» صرفاً اشاره به دیدن با چشم سر نیست؛ بلکه دعوتی است به گشودن چشم بصیرت و دل. زیرا اقبال و سعادتی که از عالم بالا نصیب انسان می‌شود، همیشه در اطراف اوست، اما بسیاری به سبب غفلت یا کوری باطنی، آن را درنمی‌یابند. همانطور که مولانا پیش‌تر گفته، گاهی دهل‌های متعدد حقیقت در اطراف انسان به صدا درمی‌آیند و او از کوری گوشش، بانگشان را نمی‌شنود؛ یا ریحانی به نرمی دست او می‌کشد و او آن را آزار می‌پندارد. این بیت، به روشنی، ندای همان بشیر است که در گوش هر غمگینی نجوا می‌کند: «خیز ای مدبر، ره اقبال گیر»؛ یعنی فرصت را از دست مده و به سوی اقبال خود بشتاب.

«مه نیکوپی» اشاره‌ایست به آن بخت نیکو، آن اقبال تازه و آن حضور معشوق ازلی که با نشانه‌هایی فرخنده و مبارک، خود را نمایانده است. این ماه خوش‌قدم و مبارک، آنچنان که در خودِ سخنرانی اشاره کردم، گویی همان «اقبال جدید» است که «از جهان کهنهٔ نوگر» به سالک رسیده است. مولانا از ما می‌خواهد که چشمان خود را به روی این واقعیت گشاییم و این اقبال را دریابیم، پیش از آنکه این لحظهٔ فرخنده از کف برود و ما در خواب غفلت بمانیم. حتی آن رنج‌ها و بلاهایی که گاهی بر سر عزیزان می‌آید، خود از سرِ «تجشم» و «لاغ» (شوخی و معاشقه) معشوق ازلی با آنهاست؛ رنجی که در ظاهر بلاست، اما در باطن، پیامی است برای بیداری عمیق‌تر و یادآوری حضور او. این بیت در حقیقت، دعوت به خروج از «کوی کوران» و قدم نهادن در راه بیداری و وصال است.

نکات کلیدی

  • آنچه در پی آن هستیم، اکنون و در همین لحظه حضور دارد و نیازی به جستجو در مکان و زمان دیگر نیست.
  • فراخوان «چشم بگشا» اشاره‌ای به بیداری بصیرت درونی و دیدن حقیقت با چشم دل است.
  • «مه نیکوپی» نمادی از اقبال و سعادت الهی است که به انسان رو کرده و باید آن را دریافت.
  • غفلت و کوری باطنی مانع از درک حضور و بشارت‌های معشوق می‌شود، حتی اگر این بشارت‌ها آشکار باشند.
  • رنج‌ها و بلاها برای سالکان، گاهی نشانه‌ای از عشق و معاشقهٔ الهی است که به بیداری عمیق‌تر فرامی‌خواند.

Sources: d6-s23 · 00:12:38 d6-s23 · 00:13:33 d6-s23 · 00:14:50 d6-s23 · 00:16:15 d6-s23 · 00:17:15

❋

به زبانِ تو — 您的語言 · AI

❋

討論 — 就此詩節提問——答案源自《瑪斯納維》，每節詩句皆有引證

除非您分享，否則您的對話僅會留在此裝置上。

讀者們的提問

尚無分享的提問——您的提問或可為濫觴。