閱讀 卷 6 一個故事也證實了這一點 詩聯 1128

M6:1128 — هست هفصدساله راه آن حقب / که بکرد او عزم در سیران حب

هست هفصدساله راه آن حقبکه بکرد او عزم در سیران حب
✦ 以your language呈現此詩聯

M6:1128

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — 摘自他的瑪斯納維講座錄音

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: آن راه هفتصد سالهٔ دوران دراز را، او با همت بلند و عشقی فراوان، به سرعت پیمود. معنا: این بیت به توانایی پیمودن راهی بسیار طولانی در مدتی بسیار کوتاه اشاره دارد که از نیروی عشق و ارادهٔ راستین برمی‌خیزد.

شرح

این بیت در ادامهٔ سخن مولانا می‌آید، آنجا که از «اسب پس‌رو» سخن می‌گوید – استعاره‌ای برای نفس سرکش و غرایز زمینی ما که اگر مهار نشوند، ما را از مقصد دور می‌کنند. اما مولانا بر خلاف برخی صوفیان که ریشه‌کن کردن این غرایز را توصیه می‌کنند، راه رام کردن و هدایت آن‌ها را نشان می‌دهد. او می‌گوید نباید اسب چموش نفس را کشت یا دور انداخت؛ بلکه باید دم آن را به سوی مقصد حقیقی برگرداند. این همان نظریهٔ «تصعید» یا سوبلیماسیون فروید است که مولانا قرن‌ها پیش به آن اشاره کرده بود: اینکه وقتی شهوت را از مصارف پست دنیوی بازداری، آن انرژی به سمت عقل شریف و طلب حق پر می‌کشد.

در این سیر، نفس رام شده و غرایز پالایش یافته، همچون اسبی پیش‌رو و چابک عمل می‌کنند. مولانا سپس به داستان موسی و سفر او به مجمع‌البحرین اشاره می‌کند که راهی بس طولانی بود. اما برای موسی که «گرم‌رو» بود، آن مسیر صعب به اندازهٔ پهنای یک گلیم کوتاه می‌نمود. این تندیِ سیر، تجلی «همت» است؛ همتی که موانع را از میان برمی‌دارد و زمان را در هم می‌پیچد.

این بیت همین نکته را با شدت بیشتری بیان می‌کند: «هست هفصدساله راه آن حقب / که بکرد او عزم در سیران حب.» آن مدتِ سیر و طی مسافت که در مقیاس زمان دنیوی هفتصد سال طول می‌کشد – سال‌های دراز و «احقاب»ی که کافران در قرآن به آن مبتلا می‌شوند و زمان در آنجا کشدار و کسل‌کننده است – همین مسیر طولانی را سالکان طریق حق و «شهسواران» در «سیران حب» – یعنی در یک حرکت عشقی، یک سفر وجودی مبتنی بر محبت – چنان با سرعت طی می‌کنند که گویی فقط یک گام از این سوی گلیم به سوی دیگر آن برداشته‌اند.

اینجاست که تفاوت میان سیر «تن» و سیر «جان» آشکار می‌شود. اگر همت و عزم جسمانی موسی توانست راهی هفتصد ساله را در یک لحظه بپیماید، پس «سیر جانش تا به علیین بود»؛ یعنی سفر روح او به مراتب تندتر و تا اوج «علیین» بود. این سرعت، این شتاب، این «پرواز» که در اندیشهٔ مولانا ریشه‌ای عمیق دارد و مثنوی سراسر کتابی است برای پرواز روح، نه سوگواری؛ همگی از نیروی بی‌حد و حصر «عشق» برمی‌خیزد. عشق است که زمان و مکان را در هم می‌شکند، موانع را برمی‌دارد و وصول و یقین را در لحظه‌ای میسر می‌سازد. در این طریق، «دریغا» گفتن و افسوس گذشته خوردن جایی ندارد؛ چرا که عاشق همواره «ابن‌الوقت» است و در زمان حال زندگی می‌کند، با اشتیاق تمام به سوی معشوق در پرواز است.

نکات کلیدی

  • راه عشق، زمان و مکان را در هم می‌پیچد و سیر هفتصد ساله را در یک لحظه ممکن می‌سازد.
  • نیروی عشق قادر است «نفس پس‌رو» و غرایز زمینی را رام کرده و آن‌ها را به ابزار سیر روحانی مبدل کند.
  • این بیت تأکیدی است بر اصل «تصعید» یا سوبلیماسیون انرژی‌های روانی به سوی اهداف والاتر.
  • سرعت در سیر الی الله با «همت» و «سیران حب» رابطهٔ مستقیم دارد.
  • هدف غایی سلوک، پرواز روح به «علیین» است، فراتر از هر مقیاس زمانی و مکانی.

Sources: d6-s23 · 00:21:00 d6-s23 · 00:22:10 d6-s23 · 00:23:21

به زبانِ تو — 您的語言 · AI

討論 — 就此詩節提問——答案源自《瑪斯納維》,每節詩句皆有引證

除非您分享,否則您的對話僅會留在此裝置上。

讀者們的提問

尚無分享的提問——您的提問或可為濫觴。