閱讀› 卷 6› 一個故事也證實了這一點› 詩聯 1129

M6:1129 — همت سیر تنش چون این بود / سیر جانش تا به علیین بود

همت سیر تنش چون این بودسیر جانش تا به علیین بود
✦ 以your language呈現此詩聯

M6:1129

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — 摘自他的瑪斯納維講座錄音

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: آن همت که حرکت تن او را چنین پرسرعت و قاطع ساخت، سیر و پرواز جان او را تا بلندترین جایگاه‌های بهشتی (علیّین) رساند. معنا: این بیت نشان می‌دهد که اگر اراده و همت انسان حتی به جسم او چنان سرعت و قدرت حرکتی ببخشد، روح او به بالاترین مراتب معنوی و الوهی خواهد رسید.

شرح

در این بیت، مولانا به اوج‌گیری روح اشاره می‌کند و آن را بر پایهٔ سیر تن می‌سازد. پیش‌تر از موسی سخن گفتیم، از راه هفتصد ساله‌ای که او به برکت «سیران حب»، یعنی حرکت عاشقانه و قلبی، چونان پهنای گلیمی درنوردید. مولانا می‌گوید: این تازه سرعت و همت «تنِ» موسی بود. حال تصور کنید که اگر «تن» به چنین چابکی و تعالی برسد، «جان» او تا کجا خواهد شتافت؟ تا «علیین». علیین، آن بلندترین جایگاه، آن کتاب اعمال نیکوکاران، آن مقامی که در قرآن کریم از آن یاد شده است، مقصد حقیقی سیر جان است.

من بارها گفته‌ام که مولانا برخلاف برخی از صوفیان و زاهدان که ریشه‌کن کردن غرایز و امیال را راه رسیدن به حق می‌دانستند، قائل به «تصعید» است. مولانا به ما یاد می‌دهد که «اسب پس‌رو» نفس را نباید کشت یا دور انداخت. شهوت و غضب و سایر غرایز، همانند اسبی هستند که اگر سرکش‌اند، باید مهارشان کرد و دُمِشان را به سوی مقصد حقیقی گرداند. میل و خواستن، بد نیست. آنچه مهم است، «متعلّق» خواستن است. به جای اینکه فقط «رغیف» (نان) و دنیا را بخواهی، میل خود را به سوی «عقبی» و حقایق پایدار معطوف کن. این تصعید، این تبدیل میل شهوانی به میل روحانی، همان سوختی است که موجب «گرم‌روی» می‌شود. همان که باعث می‌شود موسی راه هفتصد ساله را در چشم برهم‌زدنی طی کند.

این بیت به ما نشان می‌دهد که هرچه همت ما در رام کردن و جهت دادن به «تن» و غرایز آن بیشتر باشد، پتانسیل پرواز «جان» به سوی «علیین» نیز فزونی می‌یابد. رابطهٔ میان تن و جان، رابطه‌ای جدایی‌ناپذیر است؛ چنان‌که «سیر تن» می‌تواند معیاری برای «سیر جان» باشد. این یک درس بزرگ است که تهذیب نفس، نه از طریق نفی و نابودی، بلکه از طریق هدایت و ارتقاء صورت می‌گیرد. هر میلی، هر حرکتی، اگر با «حب» و «همت» درآمیخته شود، می‌تواند مرکبی باشد به سوی حق. این نیست که جسم حجاب روح باشد؛ بلکه جسمی که با همت و حب عجین شود، خود می‌تواند راهگشای پرواز روح گردد. «شهسواران» اینگونه‌اند؛ بر سباقت می‌تازند، در حالی که «خربتان» (سست‌رویان) در پایگه خود درجا می‌زنند. این بیت، به عبارتی، نَصب‌العینی است برای سالکان، تا بدانند اوج‌گیری جان، در گرو همت و تدبیر در سیر تن است.

نکات کلیدی

  • سرعت و همت در سیر جسمانی، نشانه‌ای از پتانسیل پرواز جان به سوی علیین است.
  • مولانا قائل به «تصعید» غرایز است، نه ریشه‌کن کردن آن‌ها؛ باید «اسب پس‌رو» نفس را به سوی مقصد حقیقی گرداند.
  • عشق و «سیران حب» عامل اصلی «گرم‌روی» و شتاب در مسیر معنوی است.
  • تهذیب نفس از طریق هدایت و ارتقاء میل‌هاست، نه نفی و نابودی آن‌ها.
  • جسمی که با همت و عشق همراه شود، نه تنها حجاب نیست، بلکه خود راهگشای اوج‌گیری روح است.

Sources: d6-s23 · 00:21:00 d6-s23 · 00:22:10

❋

به زبانِ تو — 您的語言 · AI

❋

討論 — 就此詩節提問——答案源自《瑪斯納維》，每節詩句皆有引證

除非您分享，否則您的對話僅會留在此裝置上。

讀者們的提問

尚無分享的提問——您的提問或可為濫觴。