閱讀 卷 6 剩餘的窮人故事,他沒有直接透過勞動而獲得生計 詩聯 1852

M6:1852 — این جهان با این دو پر اندر هواست / زین دو جانها موطن خوف و رجاست

این جهان با این دو پر اندر هواستزین دو جانها موطن خوف و رجاست
✦ 以your language呈現此詩聯

M6:1852

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — 摘自他的瑪斯納維講座錄音

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: این جهان با این دو بال (خفض و رفع) در هوا روان است و بر اثر این دو دگرگونی، جان‌ها جایگاه ترس و امیدند. معنا: این بیت بیان می‌کند که جهان در چلاچلی دائمی از دگرگونی‌ها و نوسانات است و به همین دلیل، روح انسان پیوسته میان بیم و امید در نوسان است.

شرح

مولانا در این بیت به یکی از بنیادین‌ترین ویژگی‌های هستی، یعنی دگرگونی دائمی، اشاره می‌کند. «این جهان با این دو پر اندر هواست»؛ این دو پر چیزی نیست جز «خفض و رفع» که خداوند بر عالم جاری ساخته است. این تعبیر، مستقیماً از سورهٔ واقعه گرفته شده است که روز قیامت را «خافضةٌ رافعةٌ» می‌خواند – روزی که برخی را فرو می‌اندازد و برخی را بالا می‌برد. اما مولانا این حقیقت را نه فقط به قیامت، که به کل تاریخ و هستی تعمیم می‌دهد؛ خفض و رفع، به معنای دگرگونی‌های بی‌امان، زیر و رو شدن احوال، و قبض و بسط‌های پیوسته است.

این دگرگونی‌ها تنها به صعود و نزول فیزیکی محدود نمی‌شوند. بلکه شامل حال زمین (از خزان به بهار، از شوری به سبزی)، روزگار (از روز به شب، از رنج به آسایش)، و حتی مزاج انسان (از صحت به رنجوری) می‌گردند. عالم، چون برگی لرزان، در میان «شمال» (بادهای خوشایند و بارور) و «سموم» (بادهای ناگوار و سوزان) قرار دارد. این شمال و سموم، نمادی از «بعث و مرگ» هستند؛ دگرگونی‌هایی که گاه به زندگی و شکوفایی می‌انجامند و گاه به هلاکت و نابودی.

تصویر مولانا از جهان، کوچهٔ درازی‌ست که باد بی‌نیازی خداوند در آن می‌وزد و پنجره‌هایی را می‌گشاید و می‌بندد. این گشایش و بستن درها، پیوسته احوال انسان‌ها را دگرگون می‌کند؛ کسانی امیدوار می‌شوند و کسانی ناامید، کسانی شادکام می‌شوند و کسانی غمناک. این دگرگونی‌ها تصادفی نیستند، بلکه از ارادهٔ کردگار سرچشمه می‌گیرند که «بی از این دو برنیاید هیچ کار».

نتیجهٔ این بی‌قراری و دگرگونی مداوم جهان، در نیمهٔ دوم بیت عیان می‌شود: «زین دو جان‌ها موطن خوف و رجاست». جان‌های انسان، در این گردونهٔ خفض و رفع، پیوسته میان بیم و امید در نوسانند. نه امید قطعی و پایدار وجود دارد و نه بیمی که هرگز رخت برنبندد. هر لحظه، حالتی تازه از امید یا بیم بر جان‌ها مستولی می‌شود؛ چرا که کل هستی در تقلب احوال است و جان انسان نیز جدای از این ریتم کیهانی نیست. این بیت، در واقع، تصویری پویا و بی‌ثبات از عالم و روانی بی‌قرار و در معرض دگرگونی ارائه می‌دهد که تنها در حرکت و نوسان، معنا می‌یابد.

نکات کلیدی

  • جهان در حرکتی دائمی از دگرگونی و زیر و رو شدن (خفض و رفع) به سر می‌برد که از ذات خداوند ناشی می‌شود.
  • «دو پر» در این بیت، نماد دوگانگی‌های بنیادین هستی همچون شمال (باد خوش) و سموم (باد ناخوش) و بعث و مرگ است.
  • این بی‌قراری و دگرگونی جهان، روح انسان را پیوسته در حالتی از بیم و امید (خوف و رجا) نگه می‌دارد.
  • احوال انسان و جهان جدایی‌ناپذیرند؛ هر دو در ریتم دائمی تغییر و تحول الهی شریک‌اند.

Sources: d6-s41 · 03:01:01 d6-s41 · 03:08:00 d6-s41 · 03:11:02

به زبانِ تو — 您的語言 · AI

討論 — 就此詩節提問——答案源自《瑪斯納維》,每節詩句皆有引證

除非您分享,否則您的對話僅會留在此裝置上。

讀者們的提問

尚無分享的提問——您的提問或可為濫觴。