閱讀 卷 6 訪客詢問謝赫的夫人:‘謝赫在哪裡?我們該到哪裡尋找他?’夫人給了不圓滿的答覆。 詩聯 2065

M6:2065 — کین اباحت زین جماعت فاش شد / رخصت هر مفسد قلاش شد

کین اباحت زین جماعت فاش شدرخصت هر مفسد قلاش شد
✦ 以your language呈現此詩聯

M6:2065

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — 摘自他的瑪斯納維講座錄音

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: چون این بی‌بندوباری و مباح‌دانستنِ هر کار از جانب این گروه (صوفیانِ مدعی) آشکار گشت، دستاویز و مجوزی شد برای هر فاسدِ شیادی. معنا: مولانا در این بیت، از طریق زبانِ همسر شیخ، به نقد تند صوفیانی می‌پردازد که با مباح‌شمردنِ محرمات و انکارِ احکامِ شریعت، راه را برای هر مفسد و شیادی باز کردند تا به نام دین، بی‌پروایی کنند.

شرح

در این بیت، مولانا از زبان همسر شیخِ داستان، که زنی نکته‌سنج و تیزبین است، نقدی تند و بی‌پرده را بر گروهی از صوفیان مطرح می‌کند؛ نقدی که بی‌شک بیانگر دغدغه و موضع خودِ مولاناست. او به صراحت می‌گوید که «اباحی‌گری»، یعنی مباح شمردنِ همه‌کارها و عدم رعایتِ حلال و حرام، از جانبِ «این جماعت» یعنی همان صوفیانِ مدعی، آشکار و رایج شد. این گروه از صوفیان که مولانا آن‌ها را «اباحی‌مشرب» می‌خواند، بر این باور بودند که پس از رسیدن به مقامی بلند از عرفان، دیگر احکام شریعت و فرامینِ حلال و حرام بر آن‌ها جاری نیست. ایشان خود را فراتر از قیودِ شرعی می‌دیدند، درست همانندِ ملائکه که امر و نهی ندارند. این طرز فکر از خطرناک‌ترین انحرافاتِ صوفیانه بود که عالمان بزرگی چون غزالی نیز به شدت با آن مبارزه کردند. غزالی در «احیاءالعلوم» و «کیمیای سعادت»، اباحی‌گرایان را بدتر از کفار می‌دانست و حتی فتوای قتل آن‌ها را صادر کرده بود؛ چرا که کافر تکلیفش معلوم است، اما اینان با پوشش اسلام، دین را از درون تهی می‌کردند. مولانا تفاوت آشکاری میان این اباحی‌گرایان و صوفیانِ ملامتیه یا قلندریه می‌بیند. ملامتیان، از جمله حافظ که ما او را جزو این طایفه می‌دانیم، عمداً اعمالی را انجام می‌دادند که در ظاهر زشت و گناه محسوب می‌شد؛ اما هدفشان ملامت دیدن از سوی خلق و شکستنِ نفسِ خودپرستشان بود، نه اینکه اعتقاد داشته باشند احکام شریعت از آن‌ها برداشته شده است. آن‌ها می‌خواستند از چشمِ مردم بیفتند تا گرفتار غرور و کبر نشوند، اما اباحی‌گرایان با نیتی متفاوت، اساساً قیدوبند شرع را از خود برمی‌داشتند. نتیجهٔ این اباحی‌گری، آن شد که به قول مولانا: «رخصت هر مفسد قلاش شد». یعنی این رویکردِ مباح‌شمردنِ گناهان، بهانه‌ای شد برای هر فردِ فاسد و شیادی (قلاش به معنای کلاش و شیاد) تا به راحتی از دایرهٔ شرع و اخلاق بیرون برود و هر غلطی که می‌خواهد مرتکب شود، به نامِ سلوک عرفانی توجیه کند. این بیت نشان می‌دهد که مولانا، با وجود تأکید بر عشق و باطن، هرگز از اهمیت «شرع و تقوا» و «آداب» غافل نبوده و انحرافاتی چون اباحی‌گری را خطری جدی برای دین و اخلاق می‌دانسته است. این اعتراض مولانا به روشنی نشان‌دهندهٔ پایبندی او به اصولِ شریعت است و او این گونه تزویر و کج‌روی را به شدت ملامت می‌کند.

نکات کلیدی

  • مولانا اباحی‌گری را انحرافی خطرناک در سلوک صوفیانه می‌داند.
  • اباحی‌گری به معنای ادعای فراتر رفتن از احکام شریعت و حلال و حرام است.
  • این رویکرد، دستاویزی برای شیادان و مفسدان می‌شد تا گناهان خود را توجیه کنند.
  • مولانا میان اباحیون و ملامتیه یا قلندریه، که هدفشان شکستن نفس بود نه نقض شریعت، تمایز قائل است.
  • پایبندی به شرع و تقوا حتی در اوج عرفان، دغدغهٔ اصلی مولاناست.

Sources: d6-s46 · 21:40:00 d6-s46 · 22:43:00

به زبانِ تو — 您的語言 · AI

討論 — 就此詩節提問——答案源自《瑪斯納維》,每節詩句皆有引證

除非您分享,否則您的對話僅會留在此裝置上。

讀者們的提問

尚無分享的提問——您的提問或可為濫觴。